Ratten vangen in de polder

Sommige beroepen hebben hun imago niet mee. Vandaag een kijkje in de wereld van de rattenvanger. ,,We geven hier in de buurt veel voorlichting.''

Bijna tot aan zijn middel staat Aad Roth (42) in het water. Zijn lieslaarzen zijn net hoog genoeg. Hij bukt voorover bij de oever en haalt met zijn rechterhand een klem uit het water. ,,Met je voet kan je hier onder water een groot gat voelen. Dat is een gang van een muskusrat en daar zetten we deze klemmen voor. Helaas zit er vandaag niks in.'' Hij spant de klem opnieuw. ,,Heel soms heb je bijvangsten, zoals vissen of bruine ratten. Eén keer zat er zelfs een schildpad in.''

Aad Roth is muskusrattenvanger. Al bijna vijftien jaar. Zijn werkgebied is de Zuidplaspolder in Zuid-Holland. ,,De muskusrat komt daar veel voor, omdat het een waterrijk gebied is. Iets zuidelijker, in de Krimpenerwaard, zijn de ratten echt een plaag. Door de gangen die zij graven, vallen trekkers van boeren om en breekt het vee weleens een poot. Vorig jaar hebben we in Zuid-Holland zo'n 115.000 muskusratten gevangen.''

Een reden dat de muskusrat er goed gedijt, is dat het beest nauwelijks natuurlijke vijanden heeft, vertelt Roth. ,,Rond 1900 kwam er uit Alaska een graaf naar Tsjechië. Hij nam de rat mee. In de Tweede Wereldoorlog werd de eerste muskusrat in Nederland, bij Eindhoven, gesignaleerd. In Noord-Amerika heeft het dier wel vijanden, hier is er alleen de bunzing en soms pakt een reiger een jonkie. Maar dat is niet voldoende. Eén paartje zorgt voor zo'n 25 nakomelingen in een jaar. Het wordt een zooitje als we het niet zelf in de hand houden.''

Vreemde of negatieve reacties krijgt Roth bijna nooit als hij vertelt dat hij rattenvanger van beroep is. ,,Maar ik woon natuurlijk wel in een boerenstreek. En we geven hier in de buurt veel voorlichting, op braderieën, op scholen en bij de gemeentelijke reinigingsdienst. Mensen zijn dan vooral belangstellend. Ze weten vaak niet eens dat er muskusratten bij hen in de buurt zitten.''

Als mensen geïnformeerd zijn, hebben ze meer begrip voor zijn werk. ,,Want als we deze beesten niet uitroeien, heeft dat voor iedereen gevolgen; we leven hier zes meter onder de zeespiegel. Door het graven ontregelen ratten de waterhuishouding. Eén volwassen rat graaft per jaar circa twaalf kruiwagens grond weg. Bovendien eten ze van de oevervegetatie, waardoor de oevers afkalven. In het ergste geval veroorzaken ze een overstroming.''

In de stad zijn er wel vervelende reacties, weet hij van collega's. ,,Als die jongens bezig zijn in singels of sloten, wordt soms hun auto bekrast of een spiegel afgebroken. Bij de cursus ecologie die we volgen, krijgen we ook communicatielessen. Daar leren we begrip te kweken bij de mensen, door goed uit te leggen wat we doen.''

Roth begon zijn loopbaan als elektromonteur. Zijn vader was tuinder. Dat beroep leek Roth niks, het werk dat de elektromonteur deed die bij zijn vader langskwam, vond hij veel interessanter. Toch veranderde hij na een aantal jaren van baan. Werken met een tijdslimiet viel hem tegen. ,,Ik ging met het werk naar bed en ik stond ermee op.'' Toen hij een artikel las over rattenvangers, was hij meteen geboeid. In de natuur werken sprak hem het meest aan. Eind jaren tachtig begon hij bij de Muskusrattenbestrijding. ,,Ik heb zeker geen spijt van die keuze.''

Roth vindt het vangen van een rat het mooiste van zijn beroep. ,,Dat is mijn doel. Laatst had ik er nog drie te pakken in het Oeverbos'', zegt hij wijzend vanuit zijn motorboot naar een stukje bos in de IJssel. Hij kijkt tevreden. Hij heeft er zelfs foto's van gemaakt. ,,Ik wist dat ze er zaten, dankzij afgebroken rietstengels en de verzakking van de oever. Maar er is altijd die spanning als je bij een klem gaat kijken: zal ik hem hebben?''

Zijn kinderen vinden zijn werk machtig interessant, zegt Roth. Hij neemt ze regelmatig mee, in de boot of op de quad, een motor op vier wielen. ,,Welke vader kan dat nou doen tijdens zijn werk?'' Maar hij hoopt niet dat ze ook muskusrattenvanger worden. ,,Als ze iets beters kunnen, moeten ze dat gaan doen. Ik kan mijn rekeningen betalen, maar ik moet wel sparen voor grote uitgaven.'' Erg vindt hij dat niet. Sterker nog: hij weigerde onlangs een leidinggevende functie. ,,Ik wil echt niet ruilen met mijn chef. Ik vind het veel te leuk in de polder.''

Dit is een rubriek over beroepen met een negatief imago. Volgende week: de coffeeshophouder.