Een kleine voetbalnatie ontdekt de wereld

Nederland moet vanavond winnen om een kans te maken op de kwartfinale. Tegenstander Letland heeft de reputatie van reuzendoder.

De Letse voetbalploeg verblijft in het kuuroord van Curia. Bejaarde Portugezen schuifelen over het gazon terwijl de spelers uit de Baltische staat van een middagdutje genieten. Ze hebben net getraind in het nabijgelegen Anadia en lijken klaar voor het laatste groepsduel tegen Nederland. De tactische bedoelingen zijn duidelijk: de nul houden en met een counter een goaltje meepikken. Ze oefenen bij voorkeur op verdedigende spelsituaties. Een half uur vrije trappen wegkoppen is geen uitzondering bij de Letse bondscoach Starkovs.

De beveiligingsdienst heeft het hotel hermetisch afgesloten van de buitenwereld. Van een journalistieke instuif zoals begin mei in de Letse hoofdstad is geen sprake meer, alle indianenverhalen ten spijt. De Letse voetbalfederatie (LFF) heeft zich moeten aanpassen aan de regels van de Europese voetbalbond (UEFA). ,,Het doet me hier een beetje denken aan de sovjettijd'', weet Janis Mezeckis, secretaris-generaal van de LFF.

Hotel das Termas ligt boven een heetwaterbron in het hart van Portugal. Het verblijf van de Letten mist de luxe van het resort in de Algarve waar de KNVB verblijft, maar het is minder sober dan verwacht. De kamers kosten niet 55 euro, zoals op internet verspreid was, maar minimaal 135 euro. Er staan drie sterren van de hotelketen Best Western op de voorgevel. Bewakers met geweren houden de pottenkijkers buiten de deur. Na enige aandringen roepen ze Mezeckis naar buiten. ,,Zitten we hier niet prachtig?'', zegt hij.

Mezeckis had vooraf geld moeten lenen bij een bank om de huisvesting in Curia te kunnen bekostigen. Het inschrijfgeld van 5,5 miljoen euro krijgt de Letse bond pas na afloop van het EK uitbetaald. Mezeckis: ,,Ik heb jullie meneer Sprengers (penningmeester van de UEFA, red.) nog gevraagd of we het geld niet eerder konden krijgen. Helaas, hij moest zich aan de regels houden. Maar verder hebben we niet te klagen over de ontwikkelingshulp van de UEFA en de FIFA (wereldvoetbalbond, red.). De ijshockeyers en basketballers zijn jaloers op onze financiële middelen. Voetbal is al bijna net zo populair in Letland.''

De secretaris-generaal heeft deze week geen geld voor extra overnachtingen in de buurt van Braga, waar de nationale ploeg vanavond in actie komt. De Letten zijn vanmiddag met de bus naar het natte noorden van Portugal gereden. Dan maar geen kennismaking met het stadion van Braga, waar twee rotspartijen achter de doelen voor een vreemde ambiance zorgen. De laaghangende bewolking in het uitgestrekte dal werkt ook niet mee aan een opgewonden stemming. De Oranje-fans moeten zelf voor een vrolijke noot zorgen.

Tegenover de tienduizenden, feestelijk uitgedoste supporters uit Nederland zitten vanavond vermoedelijk nog geen duizend Letse toeschouwers in het stadion. De kosten voor een trip naar Portugal zijn hoog. Om dezelfde reden belegde de Baltische bond vlak voor het EK een trainingskamp in buurland Litouwen. Waarom dan toch zo'n relatief duur verblijf in een kuuroord?

Mezeckis: ,,De jongens moeten kunnen ontspannen. En ze hebben ons al in natura terugbetaald'', verwijst hij naar de krappe 2-1 nederlaag tegen Tsjechië en het zwaarbevochten 0-0 gelijkspel tegen Duitsland. Niet slecht voor een kleine voetbalnatie met 2,4 miljoen inwoners. Bij winst heeft Letland zelfs kans op een kwartfinaleplaats en een langer verblijf in Portugal. Mezeckis, lachend: ,,Dan moet ik nog meer geld gaan lenen bij de bank.''

Vergeleken met de armoedige beginsituatie in 1992 zien de huidige werkomstandigheden er nog florissant uit, weet de secretaris-generaal. De oud-speler en oud-trainer in de Sovjet-Unie is na de militaire coup van augustus 1991 gevlucht naar België. Hij keerde in december 1992 terug op Letse bodem. Intussen hadden de Baltische staten zich bevrijd van het communistische bewind. Mezeckis: ,,Ik zag in Brussel op de tv dat mijn land meedeed aan de loting voor het WK in 1994. Stomverbaasd heb ik de volgende dag een vlucht naar Riga geboekt. Ik wilde mijn bestuurlijke ervaring benutten.''

Ruim tien jaar later is voor Mezeckis en al die andere enthousiaste Letten een droom werkelijkheid geworden. In het EK-kwalificatietoernooi eindigden de voetballers op de tweede plaats achter Zweden, maar voor Polen en Hongarije. In de play-offs werd Turkije, de nummer drie van het laatste WK, verrassend verslagen door de Letse reuzendoders. Met dank aan doelpuntenmachine Verpakovskis, die op het EK ook indruk maakt met zijn snelheid en doelgerichtheid.

Verdediger Zemlinskis speelt een ondergeschikte rol. Hij kan nog steeds niet geloven dat hij een EK speelt, vertelde hij eerder tegen een Duits persbureau. ,,Ik had afgelopen winter thuis in Riga naast mijn bed een voetbaltijdschrift gelegd. Bij het wakker worden, zag ik elke ochtend dat blad liggen en dacht ik: yes, het is echt waar, ik ga naar Portugal.''

Hoe anders waren de omstandigheden in 1993. Het bondsbureau in Riga was destijds nog een houten keet. Secretaris-generaal Mezeckis had geen geld voor een fax, een kopieermachine of een telefoonverbinding met het buitenland. De internationals liepen er volgens hem als zigeuners bij. Nog steeds houdt hij streng toezicht op de kleding van de spelers. Zo heeft hij de collectie van sponsor Adidas teruggestuurd. De Duitse firma had het gewaagd rode shirts uit de sovjettijd te fabriceren. Het Letse rood neigt meer naar bruin, vandaar. Mezeckis: ,,Deze ontdekkingsreis mag nog wel even duren.''