Zimerman dwingt zaal tot doodse stilte

Eigenlijk zou hij Chopin, Ravel en Godowsky komen spelen, maar door ziekte moest de Poolse meesterpianist Krystian Zimerman tot twee weken geleden al zijn concerten afzeggen. Zimerman is een pianist die niets aan het toeval overlaat en weigert onverantwoorde risico's te nemen. Na drie jaar afwezigheid besloot hij voor zijn comeback in Amsterdam terug te grijpen op de muziek van zijn lievelingscomponist Chopin, van wie hij de Vier mazurkas, op. 24, twee Sonates (nr. 2 en 3), en de Ballade nr. 4 vertolkte.

,,Zie je die bomen? De wind speelt met de bladeren, het leven ontvouwt en ontwikkelt zich daaronder, maar de boom blijft hetzelfde. Dat is het rubato van Chopin!'' zo beweerde Liszt over de delicate pianistiek van zijn Poolse collega, die werd bewonderd om de muzikale vrijheid en het poëtische cantabile van zijn genuanceerde pianospel.

De Chopin van Zimerman deed denken aan ruisende populieren op het Poolse platteland, ver weg van files, computers en mobieltjes, nog onaangeraakt door alles wat met de vooruitgang te maken heeft. Als iets typerend is voor het sensitieve, lucide en genuanceerde pianospel van Zimerman, dan is het wel de totale afwezigheid van gejaagdheid, onrust en stress. Als een ouderwetse ambachtsman maakt Zimerman zich eerst meester van de techniek die een werk vergt. Daarbij gaat het niet alleen om het beheersen van alle noten, maar vooral ook om de toonkwaliteit, de verbinding tussen de noten, de balans tussen de verschillende stemmen.

Zimerman rijgt als het ware de noten van een partituur aaneen met ragfijne gouden draden, zijn legato is van een ongekende subtiliteit en elke noot heeft zijn eigen kleur. Vervolgens maakt hij schetsen in zijn hoofd van de grotere muzikale lijnen. Maar Zimerman beperkt zich tot het intensief studeren van passages. Pas op een concert herschept hij een werk in zijn geheel, met het publiek als onmisbare inspiratiebron.

Zelden dwingt een pianist dan ook zo'n heilige concentratie af, als de volledig toegewijde Zimerman. Zo vergde zijn uitgekristalliseerde lezing van de vier mazurkas een bijna meditatieve overgave van de luisteraar, die niet iedereen licht zal zijn gevallen. Zimerman hypnotiseerde de zaal tot een kuchloze, doodse stilte, voordat hij het doek optrok voor de angstaanjagende opmars van de doden in Marche funèbre, gevolgd door een rusteloos rondwervelen van zielen in de briljant vertolkte Finale.

Soms, zoals in het openingsdeel van de Sonate nr. 2, liet Zimerman de schaduwkanten van Chopin vanuit de bassen opdoemen als hongerige wolven, bereid om alles te verslinden. Maar steeds weer overwon de poëzie, het esthetische en etherische, zoals in de Ballade of in de introverte zangerigheid van het Largo uit Chopins Sonate nr. 3.

Concert: Krystian Zimerman, piano. Gehoord: 20/6 Concertgebouw Amsterdam.