Uren in de rij voor Clintons magie

My Life, het boek van Bill Clinton, wordt gretig gekocht. Iedereen wil weten wat de oud-president heeft te zeggen over zijn eigen leven.

De rij eindigde voor `Politics & Prose', de enige boekhandel in Washington waar Bill Clinton begin juli zijn boek `My Life' komt signeren. Vele honderden stonden uren voor de Regal Custom Cleaners, Duron Paints & Wallpaper, Besta Pizza, The Thai Room, de lijstenmaker en ver om de hoek te wachten om hun exemplaar van het boek van het jaar te bemachtigen.

Stipt middernacht konden de eersten hun eerder gekochte waardebon inruilen voor Het Boek. Zodra zij de 957 pagina's in harde kaft in hun bezit hadden doken velen in het register. `Washington reading' heet dat, kijken of je genoemd wordt, en zo niet, wie wel. Het is in dit geval de enige manier om Clintons dichte proza te ontsluiten: een inhoudsopgave staat er niet in en de 55 hoofdstukken zijn slechts genummerd.

Hij werkte er twee jaar aan, schrijvend in schriften met harde kaften. Deskundigen uit de uitgeverswereld nemen aan dat het boek quitte speelt bij 800.000 exemplaren, maar de eerste oplage van 1,5 miljoen exemplaren is ruim overtekend, dus dat zal wel lukken.

Wat bezielde al die mensen om hun Clinton-boek nog 's nachts te willen bemachtigen? Een sociaal werkster zegt: ,,Ik ben een Clinton-fan. Hij was de eerste president op wie ik stemde, pas bij zijn herverkiezing in '96. Toen had hij laten zien dat hij mensen van alle culturen kon verenigen. Hij is briljant. Daarom wil ik dat boek.''

Een oudere vrouw met een vrij zwaar Midden-Europees accent heeft op enige afstand staan meeluisteren. Zij noemt zich Ann. ,,Ik ben Republikein, al stem ik ook wel eens op een Democraat als ik denk dat ie beter is''. Zij moest niets van Clinton hebben, zeker niet vanwege het Monica Lewinski-schandaal. ,,Een president moet het voorbeeld geven''.

Maar zij en de vele anderen hebben er uren wachten voor over om als eersten met eigen ogen te lezen wat de magiër Clinton te zeggen heeft over zijn eigen leven. Zo heet het boek en daar gaat het ook voor een belangrijk deel over. Terwijl de onafgebroken aandacht op radio en tv veel gaat over Clintons stagiaire-problematiek, schrijft hij het mooist over zijn jeugd en politieke lente in Arkansas.

Presidentiële autobiografieën hebben zelden invloed gehad op de plaats die presidenten in de geschiedenis krijgen toebedeeld, zei presidentieel historicus Richard Norton Smith gisteren op de publieke tv. ,,Maar deze oud-president is slim door persoonlijker te schrijven dan gebruikelijk'', vulde zijn collega Michael Beschloss aan. Clinton schrijft roerend over zijn door alcohol disfunctionele (stief)ouderlijk huis. Daarmee zou Clinton begrip vragen voor zijn zwakten, en bewondering oproepen voor zijn levensverhaal van de goot tot de Rozentuin.

Ook Bill Clinton weet niet altijd te voorkomen dat de ogen van de ijverigste lezer soms even zwaar worden als zich weer een beschrijving aandient van een verkiezingsrace en alle geweldige mensen die daarbij hielpen. Zijn redacteur bij Knopf heeft hem met straffe hand opgedragen zwaar te snoeien in al die opsommingen, klaagt Clinton met een onwennige vorm van bescheidenheid in zijn nawoord.

Met dit immense epos en het iets dunnere boek van Hillary Clinton van vorig jaar, is de familie uit de financiële zorgen. De ongeveer 10 miljoen dollar aan advocaten-rekeningen uit schandaalrijke Witte Huis-jaren schijnen goeddeels te zijn afbetaald. De oud-president zegt dat senator Hillary even heeft overwogen zich te kandideren voor dit jaar, en hij sluit niets uit over haar ambities voor komende presidentiële races. Hij zal zo nodig alles doen wat van een First Husband wordt verlangd.

Maar zegt hij ook iets nieuws, is ieders vraag? Het zal wel een paar dagen duren voordat men het struikgewas van Clintons herinneringen en versies van de geschiedenis heeft uitgekamd op verrassingen. De vorige president toont zich meer dan verplicht teleurgesteld over de verkiezingsuitslag van 2000. De uitspraak van het Supreme Court noemt hij ,,een van de slechtste uit de geschiedenis van het Hof''. Zijn gemankeerde opvolger Al Gore, die hem geen rol in de campagne gunde uit angst voor het Monica Lewinski-virus, prijst hij veelvuldig, om toch even de vinger te leggen op die andere fout uit Gore's campagne: veronachtzaming van Clintons economische succes in het politieke midden.

Clinton dekt zijn flanken zorgvuldig af als het gaat om de waakzaamheid tegen het terrorisme. Arafat krijgt de schuld die hij volgens velen verdient voor het laten mislukken van het vredesproces in het Midden-Oosten waar Clinton tot zijn laatste dag aan werkte wat zijn vredesmonument had moeten worden, was na een paar maanden Bush al weggespoeld door golven nieuwe hardheid.

Of Clinton de minder kleurrijke Democratische presidentskandidaat John Kerry overschaduwt of helpt is een vraag die in Washington meer wordt gesteld dan beantwoord. Zeker lijkt het dat Clinton met dit soms barokke, maar steeds humane verslag van zijn autobiografische presidentschap de fundamentalistisch christelijke anti-brigade de nodige wind uit de zeilen neemt. Ook hij had morele overwegingen. Misschien meer in zijn werk dan bij zijn vrijetijdsbesteding.