Mobiel op vele manieren

Bejaarden en gehandicapten beschikken over steeds meer mogelijkheden om zich te verplaatsen. Nederland is een van de grotere `scootmobiellanden'.

De afgelopen twintig jaar is de mobiliteit van gehandicapten en ouderen sterk toegenomen. Tot de jaren tachtig bestonden voor invaliden alleen rolstoelen, daarna kwamen er elektrische rolstoelen en invalidenauto's bij. Voor ouderen en mensen die slecht ter been zijn, kwam naast de niet-gemotoriseerde rollator, rond 1985 de scootmobiel op (driewielers met stoel en stuurkolom op een klein platform) en tien jaar later de brommobiel.

Voor de showroom van BebrO in Hoevelaken staat een brommobiel, waarvan de bumper gescheurd en een deel van het spatbord afgebroken is, kunststofvezels steken er als witte sprietjes uit. ,,Die meneer heeft, denk ik, een paaltje geraakt'', zegt directeur Bart van den Berg. Zijn bedrijf verkoopt een zestal merken brommobielen. ,,Er wordt vooral in gereden door ouderen, maar ook jongeren die hun rijexamen niet kunnen halen. Je ziet ze veelal in gebieden waar het openbaar vervoer slecht geregeld is en in dorpen waar winkels verdwijnen. Het is een leuke groep mensen, ze hebben vaak meer tijd, het gaat allemaal, ook bij de verkoop, gemoedelijker. We geven een verkeersinstructieboekje en tweemaal twee uur rijles door een gespecialiseerde instructeur. Eerst wordt een proefrit gemaakt om te kijken of iemand het wel kan leren, gaat het niet dan heeft verkoop geen zin.''

De brommobielen, meest Franse en Italiaanse merken, hebben veelal een kunststof opbouw en een aluminium frame. Ze zijn standaard voorzien van autoradio, verwarming, elektrisch bediende ramen, veiligheidsgordels en sommige hebben zelfs een open dak. Als we onder de kleine motorkap kijken, bevindt zich daar naast de compacte tweecilinder dieselmotor een Van Doorne's Variomatic. Van den Berg: ,,Ze hebben een pookje met drie standen: vooruit, achteruit, neutraal.''

Door Europese wetgeving mag in Nederland sinds 1995 met brommobielen worden gereden. Kleefde tot voor kort aan deze wagens het imago `oubollig', nu heeft vooral de Microcar een eigentijds ontwerp. Van den Berg: ,,Ze worden steeds luxer; eerst hadden ze drie wielen, nu vier en ze zijn in meerdere kleuren verkrijgbaar.''

Tijdens een proefrit valt op dat de brommobiel door lichtgewichtmaterialen (toegepast om onder het toegestane maximumgewicht te blijven) meer trilt en lawaai maakt dan een auto, maar gemakkelijk te bedienen is.

Naast brommobielen zijn er gehandicaptenauto's, die op maat kunnen worden gemaakt. Ze zijn smal en hoekig, en kunnen voorzien worden van handgas- en rembediening en een draaibare bestuurdersstoel. Ze kunnen vanuit een inrijdbare rolstoel bestuurd worden. In Nederland wordt vooral gereden met de Canta, vervaardigd bij Waaijenberg in Veenendaal.

Naast dichte wagens zijn er de `open' scootmobiel en elektrische rolstoel, die beide tot op zekere hoogte binnenshuis gebruikt kunnen worden.

Marcel van Bree, medewerker van de Haagse firma Harting-Bank, die een showroom voor scootmobielen en elektrische rolstoelen heeft: ,,Nederland is een van de grotere scootmobiellanden. De eerste waren in 1982 Amerikaanse Amigo's, driewielers met de motor in het voorwiel. De schrijfster Renate Rubinstein die MS had, bezat er een. Ze schreef er over en sindsdien zijn ze opgekomen. De afgelopen tien jaar was er een enorme toename, bijna een verdubbeling, deels door de snelle vergrijzing. Ze worden verstrekt ingevolge de Wet Voorziening gehandicapten door de gemeente na een intakegesprek. Mensen uit deze regio kunnen er hier dan één aanschaffen. Er zijn gemeenten die een eigen bijdrage vragen bij hogere inkomens. Ze worden ook wel gebruikt door gehandicapten, maar vooral door mensen die niet goed meer kunnen lopen. Beperkingen zijn dat hij met de berijder erin niet veilig genoeg vastgezet kan worden in een taxibus en je moet een stalling met oplaadmogelijkheid hebben; er zijn ook speciale containers te koop.''

Er zijn circa vijftien merken scootmobielen, waaronder drie Nederlandse, die ieder verschillende typen aanbieden. Hij wordt standaard geleverd met verlichting, een draaibare stoel, opklapbare armleuningen en boodschappenmandje; bij de meeste is de stuurkolom verstelbaar, soms is er extra vering. Van Bree: ,,We geven de mensen meestal aan huis les. We lopen mee. Vaak duurt dat drie tot vier keer een uurtje en daarna beoordeelt iemand van de gemeente of het gaat. Er zijn enkele oefentuinen in Nederland, zoals bij fabrikant Revatak in Soest. Meestal hebben we een jaarlijks onderhoudscontract met een gemeente. Als je bij iemand langsgaat zie je of hij nog gebruikt wordt. Soms krijg je dan te horen: `Het gaat niet meer, ik durf niet meer.' Dan kun je nog proberen iemand wat extra rijlessen te geven.''

Scootmobielen lijken niet zo hard te gaan, maar winkelcentrum De Hooge Meeren in Hoogezand bepleitte eind vorig jaar een maximumsnelheid van vijf kilometer per uur. Er waren klachten van een belangenvereniging voor visueel gehandicapten die zich onveilig voelden. Tijdens een proefrit voor de showroom van Harting-Bank valt op hoe hard de scootmobiel voor de bestuurder lijkt te gaan, een effect dat optreedt doordat je op een `rijdende' stoel in de openlucht zit.

Van Bree: ,,Elektrische rolstoelen worden gebruikt door mensen met een zwaardere, specifieke handicap. Ze hebben meestal joystickbesturing, twee elektromotoren, zodat je ook achteruit en opzij kan rijden met de zwenkwielen. Ze worden net als de dichte invalidenwagens veelal aangepast, bijvoorbeeld met een instelbare stoel of zuurstofcontainers.''

Anja Selsig van 3VO Eindhoven over de veiligheid in het verkeer: ,,Er gebeuren gelukkig weinig ongelukken. Wettelijk is het goed geregeld, maar er is vaak onduidelijkheid bij andere weggebruikers over voorrangsregels, vooral bij scootmobielen en elektrische rolstoelen. Als ze op een voetpad rijden, gelden ze als voetganger, maar op fietspad of rijbaan als voertuig en dan hebben ze voorrang bij rechts. Dat geeft weleens problemen. Ook zitten de knipperlichten vrij laag, wat soms onduidelijkheid oplevert.''

    • Lex Veldhoen