`It giet oan', maar gaat dat lukken?

De vakbeweging heeft haar leden gehoord over het prepensioen. FNV en CNV willen nu samen actievoeren. ,,Dat is de afgelopen twintig jaar niet meer gebeurd.'' De vraag is wat ze kunnen bereiken.

Als taalgebruik een indicatie is voor strijdbaarheid, is het menens bij de vakbeweging. ,,Dom en lomp'' noemde FNV-voorzitter Lodewijk de Waal minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) gisteren. De Geus reageerde daarop met de opmerking dat De Waal ,,zijn hoofd koel moet houden''. De Waal toonde zich gisteren strijdlustig bij de presentatie van de uitkomst van het FNV-referendum over het prepensioen. ,,We hebben een actiecomité ingesteld en besloten de weerstandskas te openen voor acties.'' Hij voelt zich gesterkt door de hoge opkomst een derde van de leden bracht zijn stem uit en door de uitkomst: 97 procent van de stemmers steunt de opstelling van de vakcentrale.

De christelijke vakcentrale CNV, doorgaans gematigder in haar reacties, liet vandaag evenmin twijfel bestaan over haar actiebereidheid. ,,It giet oan, zoals we in Friesland zeggen. Het gaat beginnen'', zei CNV-voorzitter Doekle Terpstra. Het CNV maakte vandaag bekend in te gaan op de uitnodiging van de FNV om een gezamenlijk actiecomité op te richten. ,,En dat is in de afgelopen twintig jaar niet meer gebeurd.''

Vorige maand mislukte het overleg tussen werkgevers, kabinet en werknemers over een nieuw stelsel voor het prepensioen. De vakbeweging wees een compromis tussen werkgevers en het kabinet af. Struikelblok was dat het kabinet werknemers niet wil verplichten deel te nemen aan een collectieve prepensioenregeling. Na het mislukte overleg wil het kabinet de fiscale begunstiging van het prepensioen helemaal afschaffen.

De vraag is wat de bonden kunnen bereiken met hun voorgenomen acties. De kans dat het kabinet daardoor van gedachten verandert, is zeer gering. Minister Zalm (Financiën, VVD) liet gisteren weten dat het overlegstadium wat hem betreft voorbij is. ,,Het is niet zinvol om opnieuw te overleggen met de bonden.'' De Geus bevestigde nog eens dat er in het kabinet geen twijfel bestaat over de juistheid van het beleid. ,,Ik sta voor het algemeen belang. Wij varen de goede koers.''

De mogelijkheid bestaat natuurlijk dat het kabinet wordt teruggefloten door de Tweede Kamer. De PvdA heeft het kabinet opnieuw opgeroepen weer met de vakbeweging te gaan onderhandelen. De vraag is of de coalitiepartners bereid zijn de kabinetsplannen af te zwakken. De VVD-Kamerfractie schaart zich vierkant achter het kabinetsbeleid. CDA ziet liever een compromis.

Los van de uitkomst van het debat, lijkt het erop dat de vakbeweging vooral de CAO-onderhandelingen wil beïnvloeden. FNV Bondgenoten eiste vorige week bij de onderhandelingen in de grootmetaal al compensatie voor het `afbraakbeleid' van het kabinet, via een loonsverhoging en volledige doorbetaling van het loon in het tweede ziektejaar.

De Waal zei gisteren dat de acties zich vooral zullen richten op de CAO-onderhandelingen. Maar als het kabinet de fiscale ruimte voor het prepensioen afschaft, zal het voor werkgevers in deze economisch moeilijke tijden kostbaar worden de eisen van de vakbeweging in te willigen. De Geus: ,,Dat wordt een pittig overleg. Vakbonden moeten beseffen dat bedrijven geen vet op de botten hebben.'' De overheid zal als werkgever in ieder geval vasthouden aan de nullijn, en De Geus roept de sociale partners op hetzelfde te doen ,,in het belang van het economisch herstel.''

De vraag is ook hoe groot de actiebereidheid onder de vakbondsleden is. De FNV heeft daar in het referendum niet naar gevraagd, en de acties vorig jaar bij het najaarsakkoord vielen op door de geringe opkomst. CNV heeft het haar leden wel gevraagd. Veertig procent is `in zekere mate' bereid tot actie. Een raadpleging onder niet-leden geeft volgens CNV dezelfde uitkomt. FNV Bouw-voorzitter Van Haaster benadrukte gisteren dat zijn leden door de zware lichamelijke arbeid absoluut met zestig jaar willen stoppen met werken. Maar gevraagd of zij daar ook actie voor willen voeren zei hij: ,,Het gaat niet goed in de bouw. Onze leden verwachten dat we er in de CAO-onderhandelingen uitkomen. Maar als het over vroegpensioen gaat, zou het wel eens kunnen kantelen.''