`De Amerikanen laten de boeven vrij'

De Amerikanen laten honderden Iraakse gevangenen vrij in een poging het imago van de Abu Ghraib gevangenis weer op te vijzelen. Maar de Iraakse politie klaagt dat onder hen veel gewone criminelen zijn.

Het vrijlaten van gevangenen uit de beruchte Abu Ghraib gevangenis bij Bagdad verloopt, zoals alles in Irak, chaotisch. Verwilderde mannen rennen door de poort van de legerbasis waar ze net zijn vrijgelaten. Buiten staan honderden familieleden in een grote, warme mensenbrij te wachten. Helikopters scheren over.

Het is de zevende massavrijlating door de Amerikanen van de afgelopen maand. De Bagdadse politie is woedend.

Terwijl het Amerikaanse pr-offensief op volle toeren draait om de naam van de gevangenis na de publicatie van foto's van mishandelingen en vernederingen van Iraakse gevangenen door Amerikaanse militairen te zuiveren, ziet de lokale politie misdadigers terug op straat die juist tot jaren celstraf waren veroordeeld.

De veroordeelde ontvoerder Habib Obeid Jallala kwam onlangs zijn auto ophalen bij de afdeling Zware Criminaliteit van de Bagdadse politie. ,,Hij claimde dat de Amerikanen een loterij hielden in de gevangenis; wie het juiste nummer had mocht weer naar buiten'', vertelt luitenant Ghassem Ali Hamid. De rechercheur die Jallala maanden had gevolgd om hem voor een reeks gijzelingen tot tien jaar veroordeeld te krijgen, was woest.

In de gangen van het politiebureau lopen besnorde agenten met pistolen in de broekband. Op het werk kunnen ze worden neergeschoten door criminelen, op weg naar huis door rebellen die vinden dat ze collaborateurs zijn. ,,Of door de Amerikanen, die per ongeluk laat op de avond de man die de ontvoerder Jalalla oppakte bij een controlepost in zijn oog schoten'', zegt Hamid zuur.

De zaak van Jalalla staat niet op zichzelf. Luitenant Hamid schat dat zeker de helft van alle verdachten die hij heeft opgepakt door de Amerikanen weer op vrije voeten is gesteld. Binnen zijn afdeling alleen al gaat het om meer dan 100 gevallen, zeggen hij en zijn collega's.

In de haast om de Abu Ghraib gevangenis te zuiveren van het slechte imago dat de instelling na de publicatie van de foto's heeft gekregen, worden er deze maand 1.400 gevangenen vrijgelaten, officieel allemaal mensen die worden beschuldigd van medewerking aan aanvallen op de buitenlandse aanwezigheid in Irak. Het is de bedoeling dat na de machtsoverdracht van 30 juni de Amerikanen nog 5.000 gevaarlijke `anti-coalitie' gevangenen als `illegale strijders' en dus zonder proces in het zogeheten `Kamp verlossing' blijven vasthouden. Het Internationale Comité van het Rode Kruis wil dat alle gevangenen aan de nieuwe Iraakse regering worden overgedragen.

Luitenant Hamid pakt er dikke ordners bij die zaken bevatten van arrestanten die na veroordeling of tijdens het vooronderzoek vanuit Abu Ghraib zijn vrijgelaten. ,,Voor mij alleen al gaat het om 35 gevallen dit jaar.'' Niet alleen criminelen komen op vrije voeten, ook rebellen die de Amerikanen juist vast willen houden. ,,Als ik zie wie er vrijkomen moet het bijna wel een loterij zijn'', zegt Hamid.

,,De vrijlating van tienduizenden gevangenen door Saddam Hussein was een enorme slag voor ons'', vertelt Hamid. Jaren werk ging verloren toen Saddam na de presidentsverkiezingen in oktober 2002 bijna alle gevangenen gratie gaf. ,,We hadden nooit gedacht dat we die situatie weer zouden meemaken.''.

Hij en zijn mannen zijn vreselijk gefrustreerd geraakt in een tijd dat criminaliteit hoogtij viert en de agenten alle ziektekosten uit eigen zak moeten betalen. ,,De Amerikanen gaan met ons mee op patrouille, beschermen ons, maar later laten hun collega's de boeven weer vrij.''

Luitenant-kolonel Barry Johnson, woordvoerder van de Abu Ghraib gevangenis, zegt dat er nooit loterijen in de gevangenis hebben plaatsgehad. Volgens hem zijn alle gedetineerden in Abu Ghraib `veiligheidsgedetineerden'; mensen die zich op een of andere manier tegen de Amerikanen en hun bondgenoten hebben verzet. ,,Andere gevangenen zijn in handen van de Iraakse autoriteiten.'' Maar tot op 30 juni de soevereiniteit wordt overgedragen aan de Iraakse interim-regering ligt de verantwoordelijkheid in laatste instantie bij de Amerikanen.

In het weekeinde was er een schietpartij voor de ingang van het zwaar gebarricadeerde politiebureau. Agenten achtervolgden daarop de criminelen, maar toen er een Amerikaanse patrouille langsreed moesten ze hun achtervolging staken, bang om zelf voor terroristen te worden aangezien. Met topsnelheid over de snelweg rijden is zeer verdacht in Bagdad, ook als het om politiewagens gaat. Hamid: ,,Ons werk is ondergeschikt aan dat van de Amerikanen, op straat en ook in Abu Ghraib.''

    • Thomas Erdbrink