Conferenties EU worden `gesteriliseerd'

Nederland organiseert als EU-voorzitter meer dan dertig conferenties voor buitenlandse ministers en andere hoogwaardigheidsbekleders. Al maanden wordt gewerkt aan de beveiliging.

Met een mengeling van lacherigheid en ongeloof nam Den Haag zeven jaar geleden kennis van de maatregelen die in Den Haag werden genomen voor het staatsbezoek van de toenmalige Amerikaanse president Clinton. Hordes geheim agenten, uitgerust met zichtbare zonnebrillen en onzichtbare wapens, waren al weken tevoren ter plaatse om hem te beschermen. Riolen werden doorzocht, putdeksels dichtgelast, afvalbakken verwijderd, terrassen gesloten.

Een dergelijke sterilisatie van conferentieoorden is echter niet meer voorbehouden aan Amerikaanse presidenten. Sinds de opmars van Al-Qaeda wordt niets meer aan het toeval overgelaten. Al maanden is een keur aan veiligheidsspecialisten onder leiding van het Nationaal Coördinatiecentrum (NCC) bezig met de beveiliging van zeker 33 conferenties van de Europese Unie die de komende maanden in Nederland worden gehouden, onder meer in Den Haag (negen bijeenkomsten), Rotterdam (zes), Maastricht (vijf) en Noordwijk (vier).

De beveiliging van dergelijke conferenties is sinds de opkomst van het internationale terrorisme veel strenger geworden, zegt A. Geelof, al vijfentwintig jaar werkzaam voor de politie in Rotterdam, dat na een stevige lobby gastheer is voor conferenties over onder meer onderwijs, verkeer, telecom en emancipatie. ,,Vroeger kregen de media van de RVD keurig het programma van een hoge bezoeker, met het tijdstip en de plek van de aankomst, de route waarlangs gereden werd, de locatie voor een fotosessie. Tegenwoordig worden er veel minder details prijsgegeven.''

Volgens politiewoordvoerder Geelof gaan de organisatoren op zoek naar locaties die gemakkelijk af te schermen zijn door de politie. ,,Men wil een gebouw dat volledig kan worden afgesloten, in een omgeving die de politie voor honderd procent in de gaten kan houden. Het is niet voor niks dat een ontmoeting van de G7 op een eilandje voor de Amerikaanse kust wordt gehouden. Dat gebeurt om dezelfde redenen.''

Hotel Château St. Gerlach in Valkenburg a/d Geul is zo'n ,,perfecte locatie'', zoals burgemeester C. Nuytens het noemt. ,,Het valt heel gemakkelijk af te zonderen. Tot nu toe hebben wij geen reden om aan te nemen dat er een verhoogde dreiging bestaat. Maar dat verandert bij een aanslag ergens in Europa.''

Al maanden is de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) bezig met het verzamelen en analyseren van gegevens die op bepaalde dreigingen zouden kunnen wijzen. Dat gebeurt in samenwerking met buitenlandse diensten, maar ook met de regionale inlichtingendiensten (RID's) van de politiekorpsen, die (kringen van) potentiële terroristen of ordeverstoorders in de regio in de gaten houden. Op basis van AIVD-informatie wordt bepaald welke veiligheidsrisico's elke conferentie met zich meebrengt. Dat risicoprofiel wordt vlak voor de conferentie vastgesteld.

Het grootste verschil met de Eurobijeenkomsten in de jaren negentig is niet de beveiligingstechnieken, maar de dreiging. Tijdens de Eurotop in 1997, in het gebouw van De Nederlandsche Bank, bestond angst voor rellen door `autonomen' of `chaoten'. Demonstranten dreigden met acties waarbij de banden van politiebussen zouden worden lekgeprikt. Die verwachtingen heeft Binnenlandse Zaken nu niet, gezien het feit dat minister Remkes geen extra politiecapaciteit heeft laten reserveren bij de korpsen.

Zeven jaar later gaat het over bomexplosies en zelfmoordaanslagen, over onzichtbare gifgassen en biologische wapens, over dreiging onder de grond en vanuit de lucht. ,,Er wordt geen enkel risico meer genomen'', zegt een beveiligingsexpert die voor het ministerie van Defensie werkt. Hij moet anoniem blijven beveiligers worden niet geacht zich uit te spreken over beveiliging. Volgens hem is de beveiliging de laatste jaren grimmiger geworden, alerter. ,,Dat heeft alles te maken met 11 september. Vroeger mocht een journalist gewoon doorlopen met zijn tas als hij bekend was. Nu moet iedereen door een detectiepoortje.'' Die strengere controles gelden zelfs voor buitenlandse delegaties, die voor regeringsleiders hun eigen beveiliging meenemen. ,,Daarbij was het gebruikelijk dat de Nederlandse organisatie zich daar niet mee bemoeide, uit hoffelijkheid. Nu wordt echt gekeken of ze het goed voor elkaar hebben. Nederland is uiteindelijk toch verantwoordelijk voor de veiligheid.''

De dreiging mag zijn veranderd, de beveiliging blijft tamelijk klassiek, zeggen beveiligingsspecialisten. ,,Wat de afgelopen jaren wel is veranderd is dat er aan de kant van de inlichtingendiensten veel meer inspanningen zijn om informatie over dreigingen te vergaren'', zegt Arjo de Jong van beveiligingsbedrijf Interseco. De beveiliging van topconferenties berust nog steeds op het sweepen van gebouwen en toegangswegen: dat wil zeggen dat een object enkele dagen voor de conferentie, kamer voor kamer, wordt onderzocht door explosievenverkenners met honden en apparatuur van de bureaus wapens & techniek van de politie en de regionale inlichtingendiensten. Tegelijkertijd wordt gezocht naar afluisterapparatuur. Nadat het gebouw is `gezekerd' wordt het hermetisch afgesloten en bewaakt door de politie en de marechaussee. Daarna wordt de omgeving uitgekamd, riolen en struikgewas doorzocht. Duikers doorzoeken waterpartijen in de buurt van het conferentieoord. Als de route of de omgeving niet volledig in de gaten kan worden gehouden worden putdeksels tijdelijk dichtgelast om te voorkomen dat terroristen bommen onder de grond kunnen plaatsen. Afvalbakken, auto's en voorwerpen die het zicht belemmeren worden verwijderd. De AIVD en de regionale inlichtingendiensten onderzoeken of er in de buurt van het gebouw verdachte personen wonen. Door de plaatsing van stapels containers en zwarte blinderingdoeken kan het zicht op de hoogwaardigheidsbekleders worden ontnomen.

Tijdens de conferenties zelf geldt een vliegverbod boven het gebied, dat wordt gecontroleerd door het Air Operations Control Station van de luchtmacht in Nieuw Millingen. Vanuit de lucht wordt ook de route van de ministers beveiligd door helikopters van de KLPD met gewone en infraroodcamera's. De colonnes op de grond worden begeleid door gepantserde voertuigen, marechaussees en politiemensen van de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging die gebruikmaken van spotters, speciale agenten die de omgeving afspeuren naar mogelijk gevaar, zoals een auto die plotseling op een ongewenste locatie stopt, of mensen langs de route met verdachte voorwerpen. Verder worden tijdens de grote conferenties met kans op demonstraties pelotons van de mobiele eenheid gereedgehouden, met arrestatieteams, observatieteams en eenheden van het Explosieven Opruimingscommando. De omgeving wordt verder bewaakt door scherpschutters op de daken met speciale kijkapparatuur. ,,Maar een scherpschutter is echt het laatste redmiddel'', zegt de beveiligingsexpert die voor Defensie werkt. ,,Als zij in actie moeten komen is er iets grondig misgegaan met de beveiliging. Scherpschutters liggen vooral in de omgeving van de plek waar de vips het meest kwetsbaar zijn. Dat is als zij uit hun gepantserde limousine stappen en naar de conferentieruimte lopen. Beveiligingsmensen houden er niet van als hun object in de openbare ruimte is.''

De belangrijkste laatste barricade die de beveiliging opwerpt is de pasjescontrole: iedereen die ook maar enigszins in de buurt wil komen van het conferentiecentrum of de hotels, zoals de deelnemers zelf, beveiligingspersoneel, hotelpersoneel, journalisten en ambtenaren moeten worden geaccrediteerd en onderworpen aan een grondig onderzoek voordat zij toegang krijgen.

    • Rob Schoof