Aanklacht tegen Mbeki en Mandela

Slachtoffers van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime hebben gisteren president Thabo Mbeki en zijn voorganger Nelson Mandela aangeklaagd bij een Amerikaanse rechtbank wegens medeplichtigheid aan uitbuiting.

De advocaat van de slachtoffers, Ed Fagan, beschuldigt de ANC-regering ervan partij te kiezen voor grote bedrijven die dankzij apartheid rijk zijn geworden.

In een aparte zaak zijn ook acht multinationals aangeklaagd wegens ,,genocide, onteigening en andere onrechtmatige daden'' van de bedrijven tijdens apartheid. Op de aanklacht staan onder anderen de namen van mijngiganten Anglo American en Gold Fields, computerfabrikant IBM en de Union Bank of Switzerland. De advocaat noemt de bedrijven ,,strategische partners'' van het apartheidsregime. De slachtoffers willen in totaal 20 miljard dollar schadevergoeding van de huidige regering van Zuid-Afrika en de genoemde bedrijven.

Volgens de aanklacht heeft regeringspartij ANC bij de machtsovername in 1994 de verantwoordelijkheid geërfd van het blanke apartheidsregime voor decennialange onderdrukking. President Mbeki zou zich schuldig hebben gemaakt aan ,,geheime deals en samenzweringen'' die vervolging in de weg staan van bedrijven die zaken hebben gedaan met het blanke regime.

Mbeki heeft zich altijd verzet tegen vervolging van de multinationals. De rechtszaken zouden slecht zijn voor het investeringsklimaat in Zuid-Afrika.

De regering heeft aangekondigd zich te zullen verdedigen tegen de beschuldigingen. Vorig jaar zegde de regering de meer dan 20.000 slachtoffers van apartheid financiële compensatie van 30.000 rand (bijna 4000 euro) toe. Dat is aanzienlijk minder dan de commissie voor waarheid en verzoening de slachtoffers aanvankelijk had toegezegd. Volgens Fagan is de compensatie een belediging van de slachtoffers.

De twee aanklachten die gisteren in New York zijn ingediend volgen op een reeks rechtszaken van slachtoffergroepen die sinds twee jaar op zoek zijn naar compensatie. De slachtoffers putten hoop uit de rechtszaak tegen Zwitserse banken die eerder werden gedwongen meer dan 1 miljard dollar uit te betalen aan de joodse slachtoffers van het nazi-regime. Die rechtszaak werd eveneens aangespannen door de Amerikaanse advocaat Ed Fagan. Een speciale wet geeft Amerikaanse rechtbanken jurisdictie om schuldigen van misdaden tegen de mensheid die in andere landen zijn begaan, te vervolgen.

Vorig jaar brak er ruzie uit in het advocatenteam van Fagan. De Zuid-Afrikaanse raadsman John Ngcebetsha is uit het team gestapt uit onvrede over Fagans plannen om behalve de bedrijven ook de regering aan te klagen. Ngcebetsha heeft namens andere slachtoffers van apartheid een aparte aanklacht ingediend tegen de multinationals. De rechtbank in New York zal zich de komende maanden buigen over de geldigheid van alle aanklachten.