Voetbalvrees

Ik heb bij het zoeken naar een beroep lang getwijfeld tussen oceanografie en voetbalhaat, maar de docent oceanografie raadde mij het vak af, omdat ik snel zeeziek ben en geen bevredigend antwoord kon geven op de vraag of ik iets had met water en golven.

Haat is niet het woord. Haat is een wilsdaad, je kunt controle hebben over je haatgevoelens, het wezenlijke van opvoeding is controle aanleren over je gevoelens. Het lukt maar bij een select aantal mensen, bij mij is het ook niet gelukt. Als ik iemand niet zo mag, laat staan haat, zie je het al aan mijn blik. Oogcontact met iemand die ik niet mag, lukt me niet. Oogcontact vind ik hoe dan ook een steeds moeizamere bezigheid, maar de conclusie dat ik steeds minder mensen mag, zou voorbarig zijn.

Haat is voor voetbal te groot. Je kunt ook zeggen dat voetbal te klein is voor haat. Een beetje ontwikkeld mens haat grote dingen, zoals oorlog, onrecht, hoofdpijn. Voetbal is maar een spelletje, maar ik weet dat dit niet waar is. Spelletjes kunnen worden vermeden en voetbal is onvermijdelijk.

Maarten Huygen schreef een mooi verhaal over mensen die naar het stadion gaan om een wedstrijd op beeldschermen te volgen (Opinie & Debat, 19 juni). Hij noemt zichzelf voetbalhater, je proeft zijn afkeer in woorden als massale verrukking, verbroedering, publieksbestraling. Hij geeft je een tijd lang het gevoel dat een paar uitgekookte schurken, die hij afwisselend hogepriesters en extase-architecten noemt, het volk bespelen met geluid en scheutjes alcohol, waardoor ze ,,als brokken oranje roerei aan elkaar koeken''. Prachtig beeld, niets is zo dom als een brok roerei, maar dan onthult hij plotseling dat hij zelf ook werd meegesleept. Ook gij, Maarten Huygen.

Meer nog dan om haat gaat het in mijn geval om vrees. Zoals sommigen pleinvrees en hoogtevrees hebben, heb ik voetbalvrees. Ik weet nog dat ik een keer schreef hoe ik schrok van Nederland toen ik er pas was, in de jaren '70. Ik had niet zo'n goede voorstelling van dit land, ik dacht dat ze hier allemaal leraar wiskunde en geschiedenis waren, zoals bij ons op de middelbare school in Paramaribo. Maar ik was hier net een week toen ik op een plein in Leiden een stel voetbalvandalen tegenkwam. Ze treiterden eerst een oude man die een krant probeerde te lezen en toen hij protesteerde, sloegen ze hem in elkaar. Wie weet komt daar mijn huidige pleinvrees vandaan, wat is voetbalvrees anders dan een variant op pleinvrees?

Agorafobie is het juiste medische begrip, wie bij Google het woord pleinvrees intypt, komt op een pagina voor doe-het-zelf-psychiatrie waar je, als je je een beetje ontvankelijk opstelt, alle mogelijke aandoeningen oploopt. Natuurlijk heb ik ook een beetje ADHD (aandachtstekortstoornis), snelwegangst, faalangst, de mooiste vind ik borderline stoornis.

Volgens mij is dit een typische migrantenstoornis en hoewel ik erg van mijn voetbalvrees afdwaal, kan ik deze pagina alle allochtonen aanraden. Weet u wanneer u een borderline stoornis hebt? Bij identiteitsproblemen, chronisch gevoel van leegte, zwart-wit denken (aha!), woedend worden om niets en de mooiste: angst voor verlating.

Volgens mij moet Rita Verdonk de borderline-stoornisspecialisten de vignetten voor integratie laten ontwerpen, sterker nog, gans het integratievraagstuk moet worden ondergebracht bij het ministerie van VWS, wat staat voor volksgezondheid, welzijn en sport.

En zo komen we bij mijn langgezochte verbinding tussen sport en stoornis, ofwel mijn voetbalvrees. Overigens komt voetbalvrees nog niet voor op de pagina van de doe-het-zelf-psychiatrie (officiële naam: psychiater.pagina.nl), maar daar gaat dit stukje beslist verandering in brengen.

Hoe ik omga met mijn voetbalvrees? Door uiterst zorgvuldig bij te houden wanneer er belangrijke wedstrijden zijn. Ik neem de omgeving nauwkeurig waar, niets ontgaat mij: oranje vlaggetjes in de tuinen, een toename van de kleur oranje in het algemeen – let niet alleen op

T-shirts en petjes, want dan ben je te laat, let ook op de kleur van bierblikjes en bierviltjes. Kijken is niet genoeg: luister ook goed naar je omgeving. Afgelopen zaterdagochtend zei het meisje achter de kassa van de plaatselijke supermarkt ineens: ,,Prettige avond.'' Dat was om elf uur 'sochtends, dat zegt ze dus niet zomaar. Interpreteer de woorden van het kassameisje, je leven kan ervan afhangen.

Als je eenmaal vermoedt dat er een belangrijke wedstrijd aankomt, pas dan je reisplannen aan. Stap niet in treinen, trams, metro's of bussen die misschien langs stadions komen, verhevig je agorafobie en blijf ook weg van pleinen en buurten met veel volkscafés.

Ik vind het zo ongelooflijk dapper van Maarten Huygen dat hij, ondanks zijn voetbalvrees, gewoon naar de Amsterdamse Arena gaat om een stukje te kunnen schrijven. Je hoort zijn angst, als hij het stadion beschrijft als ,,een hogedrukpan waarvan het glazen deksel met grote klemmen vastzit''. Hoe moet die man niet geleden hebben, het beeld dat je je in een hogedrukpan begeeft, de hightech variant van de ketel waarin de kannibalen vroeger de blanke indringers gaar kookten.

Dan, als je dankzij je haarscherpe oplettendheid eenmaal hebt achterhaald wanneer er een belangrijke wedstrijd is, volgt stap 2. Voetbal is onvermijdelijk, zei ik, en ik volg de therapie die ook wel voor hoogtevrees en vliegangst wordt gegeven. Geef eraan toe. Denk niet dat je even een goed boek kunt lezen tijdens de belangrijke wedstrijd, maar overdrijf het niet zoals Maarten Huygen. Nestel je voor het tv-toestel met een paar biertjes binnen handbereik, zet het geluid niet te hard, dat vergroot onnodig de angst. Probeer de wedstrijd uit te kijken, voor beginnelingen is het raadzaam om naar een buitenlandse zender te kijken die geen eigen belangen heeft. Kijk naar de wedstrijd tussen

Nederland-Tsjechië via een Belgisch of Brits kanaal, zoals ik afgelopen zaterdag deed. De beelden zijn overal dezelfde, maar het commentaar is minder angstaanjagend en probeer te juichen na een doelpunt. Laat je, zoals Maarten Huygen zegt, een beetje meeslepen, een beetje roerei kan geen kwaad. Als u daar toch geen hartkloppingen van kreeg, kijk dan ook naar de nabeschouwingen.

Als u dat kunt, verklaar ik u genezen.

ramdas@nrc.nl