Na zege in Brussel beginnen Blairs problemen

Als de EU-top in Brussel over de grondwet een Britse overwinning was, zoals hij beweert, beginnen premier Tony Blairs problemen aan het thuisfront pas nu.

Premier Tony Blair kon de onderhandelingen over de Europese grondwet dit weekeinde afschilderen als een ,,Brits succes''. De zogeheten red line-onderwerpen bleven onaangetast: Britten houden volgens hem de soevereine zeggenschap over hun defensie, belasting, asielbeleid en sociale zekerheid, zodat Blair thuis kan volhouden dat Europa geen ,,federale superstaat-in-wording'' is, maar een ,,verbond van natie-staten'', waarin zijn land ,,zich thuis kan voelen en allianties kan maken''.

De top in Brussel liet daarvan meteen een voorbeeld zien: in het uitgebreide Europa dat daar voor het eerst rond de tafel zat, bleken de machtsverhoudingen uitgepakt ten koste van eerdere Frans-Duitse dominantie. ,,We moeten accepteren dat we nu te maken hebben met een Europa van 25, niet van zes, twee of één'', zei Blairs woordvoerder vrijdagnacht met grimmig genoegen, toen zowel Chiracs voorstel voor verdere belastingharmonisatie, als de Frans-Duitse kandidatuur van de Belgische premier Verhofstadt als nieuwe voorzitter van de Europese Commissie sneuvelde. Dat Blairs kandidaat, de liberale conservatief Chris Patten, zich óók moest terugtrekken, deed weinig om het nieuwe zelfvertrouwen te schaden van de man die nu wordt afgeschilderd als ,,aanvoerder van new Europe''.

Toch was de top niet meer dan een voorronde van het gevecht dat Blair vanaf nu aan het thuisfront moet voeren om de grondwet door het parlement te loodsen en vervolgens kans te maken het beloofde referendum te winnen.

Daarmee begon hij gisteren: in een vraaggesprek met de BBC zei hij de tijd te willen nemen voor een campagne om de slag te winnen tussen ,,werkelijkheid en mythe'' over Europa. Een referendum vóór de komende parlementsverkiezingen, verwacht in het voorjaar van 2005, lijkt daarom uitgesloten. Maar ook als die verkiezingen, zoals hij hoopt, zullen gaan over de modernisering van de zorg en het onderwijs en niet over Europa, is het uitstel, geen afstel van een heikele kwestie.

De Europese verkiezingen, met grote winst voor de partij die wil dat de Britten zich terugtrekken uit de EU, laat zien hoe die kwestie het land heeft gepolariseerd. Peilingen voor The Sunday Times en The Sunday Telegraph, onderstreepten dat gisteren nog eens. Als er nu een referendum zou worden gehouden, zoals de Tories en de UK Independence Party (UKIP) eisen, zouden twee van de drie Britten `nee' zeggen. En dat zijn niet alleen Tories. Vandaag zou een groep euroceptische Labour-parlementariërs bijeenkomen om hun eigen `nee'-groep te vormen onder de titel `Labour tegen de Superstaat'. Daar staat tegenover dat een soortgelijke splitsing zich opnieuw aftekent binnen de Tories, waarbij Michael Howard moet laveren tussen de wens Labour in het politieke midden te blijven bestrijden en zijn poging te voorkomen dat zijn rechterflank massaal deserteert naar de UKIP.

Tegenover BBC-gastheer David Frost rekende Blair zich gisteren alvast rijk. Want als zou blijken dat de grondwet de Britse soevereiniteit niet verder uitholt, zou een nipte meerderheid van de Britten wel `ja' zeggen, aldus de Times-peiling. Maar uitleggen dat Britten geen Europees paspoort krijgen en dat de Britse zetel in de Veiligheidsraad niet verdwijnt, zoals sommigen denken, is vermoedelijk het makkelijkste deel van Blairs taak om de ,,mythes'' over Europa te ontzenuwen.

Robert Kilroy-Silk, sterke man van de UKIP, noemde Blair gisteren een ,,Chamberlain die met een papiertje wappert'' en zegt: ,,Het is goed hoor, ik heb maar een beetje van onze soevereiniteit weggegeven.'' Dat is een diepgewortelde indruk. Om die weg te nemen is meer nodig dan je poot stijf houden aan een vergadertafel.