Het `goede oude Europa' is meer één geworden

Over het algemeen is in Europa voorzichtig gereageerd op het akkoord over de nieuwe grondwet.

,,Een grote dag voor Europa'', noemde de Franse oud-president Valéry Giscard d'Estaing dit weekeinde de dag waarop de Europese leiders het eens werden over het akkoord over het grondwettelijk verdrag. Maar van het enthousiasme van de voorzitter van de vergadering die de Europese `grondwet' voorbereidde, was elders niet veel te merken. De reacties waren over het algemeen terughoudend of negatief.

Verschillende commentatoren wezen erop dat in veel landen de bevolking in een referendum over het akkoord moet stemmen. De Ieren hebben al eens eerder een Europees verdrag (Nice) afgewezen. De Denen zeggen doorgaans `nee' tegen alles wat in Brussel wordt besloten. De Britten lijken de afgelopen tijd alleen maar eurosceptischer te zijn geworden.

Duitsland

Bondskanselier Schröder (SPD) is van mening dat de Europese Unie nu eenvoudiger bestuurd kan worden. ,,Europa is met deze grondwet meer één geworden'', aldus de kanselier. ,,Het goede oude Europa'' maakt kans om een oord van duurzame vrede en welvaart te worden. De nieuwe regels bieden Europa de mogelijkheid haar economische belangen beter te verdedigen en een grotere politieke rol te spelen. Wolfgang Schäuble, Europa-specialist van de CDU, noemde het verdrag een ,,substantiële verbetering'' vergeleken met de bestaande EU-regels. Maar hij betreurde dat de besluitvorming nog steeds niet transparant genoeg is en wees op ,,het gevaar van een te veel aan bureaucratie''. Schäuble vindt dat nog steeds niet duidelijk genoeg is voor welke onderwerpen Brussel bevoegd is en welke onderwerpen onder nationale besluitvorming vallen.

De Frankfurter Allgemeine Zeitung vindt dat de lovende woorden voor het verdrag eerder te danken zijn aan opluchting over het feit dat het er toch nog is gekomen, dan aan de inhoud. Het verdrag kan in een van de vele referenda sneuvelen, waarna de hele procedure opnieuw begint. Maar, troost de krant, Europeanen hebben van Camus al geleerd men Sisyfus als een gelukkig personage moet zien.

Polen

In Polen stuit het in Brussel bereikte akkoord op breed verzet. Het akkoord vermindert de overlevingskansen van de regering van premier Marek Belka verder. Donderdag wordt in het parlement gestemd over een motie van wantrouwen. Vrijwel de hele oppositie is tegen het akkoord. De Liga van Poolse Families (LPR), die bij de Europese verkiezingen van vorige week verrassend goed scoorde, wil Belka voor de rechter slepen wegens hoogverraad. ,,De Poolse onderhandelaars hebben een misdaad gepleegd en ten nadele van het land gehandeld'', aldus LPR-leider Roman Giertych.

Ook het liberale Burgerplatform (PO), de winnaar van de verkiezingen, wijst het verdrag af. ,,Het feit dat Frankrijk niet van het christendom houdt, is geen reden voor Europa om het christendom te ontkennen'', aldus leider Jan Rokita, die hiermee verwees naar het weglaten van een verwijzing naar God in de grondwet. De Poolse katholieke kerk spreekt van een ,,vervorming van de Europese realiteit''. De paus dankte dit weekeinde de Polen voor hun poging om het christendom een plek te geven in de grondwet. De grootste krant van Polen, Gazeta Wyborcza, is positief, maar waarschuwt dat het verdrag alleen zal werken als alle EU-landen, ook de grote, de wil blijven tonen om samen te werken.

Premier Belka vond het jammer dat God niet wordt genoemd, maar ,,het christendom noch God zal hieronder lijden''. Verder is het ,,een historisch succes voor Polen'', zei Belka, die felle kritiek uitte op zijn critici die van Polen ,,de zieke man van Europa'' willen maken door de grondwet af te wijzen. Ook president Kwasniewski ook positief. ,,Het fundament van het uitgebreide Europa wint [met het verdrag] aan stevigheid.'' Volgens de president hebben de Poolse onderhandelaars een ,,maximaal'' en ,,voordelig'' resultaat bereikt.

Spanje

In Spanje is zuinig gereageerd op het akkoord. Met name over de stemverhoudingen is men verdeeld. ,,De oplossing is verstandig en toereikend voor Spanje'', schreef de krant El País. Het conservatieve dagblad ABC signaleerde echter dat het akkoord ,,slechter is dan dat van Nice''. El Mundo concludeerde: ,,Alleen een gek durft te ontkennen dat het akkoord een verlies van macht voor Spanje betekent in vergelijking met het Verdrag van Nice.'' Spanje was, met Polen, vorig jaar de grote dwarsligger bij de onderhandelingen. De toenmalige Spaanse regering hield stug vast aan de stemverhoudingen volgens `Nice', waarbij Spanje slechts twee stemmen minder had dan Duitsland, hoewel de bevolking van Duitsland twee keer zo groot is.

Premier Zapatero accepteerde het principe van de besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid, zoals vrijdag werd aangenomen.

De grootste oppositiepartij, de Partido Popular, beschuldigt de regering ervan Spanjes positie te hebben opgegeven door ,,zwakke en onhandige'' onderhandelingen: ,,We hadden hetzelfde stemgewicht als Duitsland, Frankrijk, Italië en Groot-Brittannië. Nu heeft Duitsland twee keer zoveel gewicht als wij.''

Frankrijk

Volgens de Franse president Jacques Chirac kan Europa dank zij de nieuwe grondwet `sneller beslissingen nemen, doeltreffender, duidelijker, en beter een stem laten horen in de wereld van vandaag en morgen'. Na het opsommen van een hele reeks verbeteringen uitte hij ook lucht zijn `spijt' over `het ontbreken van voortgang op de weg van harmonisering van de sociale en fiscale regelgeving'.

Precies die uitzondering op de presidentiële tevredenheid is reden voor een totale verwerping van de grondwet door de communisten en Groenen. De eersten spreken van een `historische belediging', de laatsten van `een versneden maatkostuum'. Het zijn kwalificaties van politieke minderheden, die psychologisch evenwel zwaar kunnen wegen in een land, waarvan de inwoners, hoe ze ook stemmen, zwaar tillen aan `het sociale'. Politiek gewichtiger is het standpunt van de socialisten. Ze zijn als glorieuze winnaars van twee achtereenvolgende verkiezingen – die voor de regio en die voor Europa – informeel de grootste politiek kracht in het land. Wellicht mede dank zij hun hardnekkig stilzwijgen over de grondwet.

Iedereen van klein links tot klein rechts is voor een referendum, terwijl Chirac blijft zeggen daarover te zullen beslissen als het `moment daar is'.