`Boomerang': manifest voor Afrikaanse hiphop

Daara J is – na Positive Black Soul – de tweede Senegalese hiphop-formatie die internationaal doorbreekt. Het trio, dat deze week optreedt in het Amsterdam Rotts Festival, ziet zichzelf meer als opvoeders en politieke commentatoren dan als entertainers.''

De drie leden van het Senegalese Daara J hebben nogal wat hindernissen moeten nemen om te komen waar ze nu zijn. Ze begonnen zonder geld, muzikale opleiding of ouderlijke steun. Ze komen geen van allen uit een griot-familie, de traditionele kaste van West-Afrikaanse troubadours. Hun ouders hadden liever dat de jongens hun accountantsopleiding afmaakten dan dat ze de muziek ingingen.

Maar na het bijwonen van breakdancewedstrijden in Dakar was Faada Freddy geïnfecteerd met het hiphop-virus. ,,Begin jaren tachtig hoorde ik Grandmaster Flash al rappen: `Don't push me because I'm on the edge'. Dat sprak me aan, dat herkende ik. Daarna kwamen de Hollywoodfilms als New Jack City, over zwarte tough guys met veel geld. Dat sloeg enorm aan. Iedereen wilde Nino Brown zijn.''

Faada Freddy investeerde al zijn spaargeld in een microfoon en richtte samen met mede-student Ndongo D het mc-duo Lion Klan op. Met de toevoeging van ragamuffin toaster DJ Alhadji Man was Daara J geboren. De eerste twee albums waren lokaal succesvol, eerst in het semi-legale cassettecircuit, later via de officiële cd-markt. Boomerang is het internationale debuut en een in Engels, Frans en Wolof uitgevoerd manifest voor Afrikaanse hiphop. ,,Rap is ontstaan in Afrika en is per slavenschip naar de Verenigde Staten vervoerd. Daar is het opgegroeid op de plantages en in de getto's. En nu keert het, als een boemerang, terug naar het moederland.''

De verloren zoon had echter wel onderweg een paar slechte gewoonten opgedaan, die moesten worden afgeleerd. Volgens Alhadji Man heeft Daara J zijn beginjaren vooral gespendeerd aan het ontmantelen van het negatieve imago van de gangsterrap. ,,Pistolen, geweld, criminaliteit, prostitutie, alcoholisme - dat zijn de dingen waarmee rap in Senegal werd geassocieerd. Wij rappen over politieke corruptie, de wurgleningen van de Wereldbank, de noodzaak van Afrikaanse zelfhulp. We hebben de Amerikaanse vorm gehouden maar de inhoud vervangen door een Afrikaanse realiteit.''

Die vorm kan overigens breder worden opgevat dan puur Amerikaans. Daara J put uit een breed scala aan westerse invloeden als funk, soul, r&b, Franse chansons, Cubaanse son en Spaanse flamenco. ,,Dakar is de poort naar West-Afrika'', stelt Faada Freddy. ,,Alle muziekstijlen komen hier langs. Niet alles is op vinyl te vinden zodat we het kunnen samplen. Maar die beperking heeft een positief effect. In plaats van Aretha Franklin te samplen hebben we Rokia Traoré uit Mali gevraagd mee te zingen – zij is onze eigen Afrikaanse Aretha. En voor de salsaritmes van Esperanza hebben we een trez-speler en een fluitist uitgenodigd.''

Voor de eigen Afrikaanse identiteit grijpt Daara J terug op religie. Het trio praktiserende moslims treedt op in de wijde, witte gewaden van de lokale islamitische broederschappen. De groepsnaam Daara J verwijst naar de koranschool (daara) en het Wolof werkwoord `djee' dat zaaien betekent. De rappers zijn ook niet vies van een opvoedende preek. Sterker nog, ze zien het als hun kerntaak. ,,Wij hebben een opvoedende rol'', stelt Faada Freddy onomwonden. ,,Wij zien onszelf ook niet als sterren, roepen niet voortdurend 'Daara J is number one'. Een ster staat ver van het publiek. En wij willen juist met de luisteraars discussiëren. Tijdens het concert, maar ook daarna in een theehuis of over de telefoon.''

Toch zal dat niet altijd even gemakkelijk gaan. Daara J is in Senegal razend populair. Bij concerten in Dakar moet de oproerpolitie eraan te pas komen om de groep te beschermen tegen flauwvallende meisjes en idolate jongens. Behalve hysterische fans heeft Daara J ook muzikale navolging. In Dakar alleen al zijn nu ruim duizend hiphop-groepen actief; landelijk wordt hun aantal op een veelvoud daarvan geschat. Faada Freddy cum suis proberen hun jonge collega's te helpen door gratis studiotijd voor ze te bedingen of de gemeenschappelijke aanschaf van apparatuur te organiseren. ,,Wij zijn nu rolmodellen'', stelt de verlegen Ndongo D zelfbewust. ,,Er kwam laatst een fan naar me toe die zei: `Ik wil dat mijn zoon later ook rapper wordt.' Dat zou tien jaar geleden ondenkbaar zijn geweest. Ik beschouw het als weer een overwinning voor de Senegalese rap.''

En ook de politiek heeft de kracht van hiphop ontdekt. ,,In eerste instantie waren de politici bang voor de hiphop-beweging; rappers bereiken een groot publiek en hun politieke mening heeft veel invloed'', vertelt Faada Freddy. ,,Maar die houding is veranderd. Bij de eerste vrije verkiezingen in 1999 zette de Democratische Partij rappers in om hun boodschap over te brengen. Andere partijen volgden al snel. Politiek rappen leverde in verkiezingstijd werkgelegenheid aan wel veertigduizend jongeren.''

Ook Daara J kreeg aanbiedingen om mee op verkiezingscampagne te gaan, maar het trio sloeg ze af. Alhadji Man: ,,Wij zijn de stem waarmee de zwijgende meerderheid de politiek tot de orde roept. We moeten onafhankelijk blijven om politici af en toe een flinke tik te kunnen uitdelen. Wij herinneren hen eraan: je bent hier voor het volk. Eigenlijk net als wij.''

Daara J: Boomerang (Wrasse Records, WRASS 105) Distr World Connection. Daara J treedt 24/6 op tijdens het Amsterdam Roots Festival in De Melkweg, Amsterdam.