Bescheidenheid is geen deugd

Wie in de Nederlandse filmwereld iets te verliezen heeft, moet geen ruzie hebben met filmbons nummer één, San Fu Maltha. De producent en distributeur staat 's ochtends alleen op om te winnen en geldt in de filmwereld als vernieuwer. `Hij houdt meer van geld dan van film.'

Dé filmhit van dit jaar was Shouf shouf habibi, geschreven en geregisseerd door Albert ter Heerdt, geproduceerd door Theorema Films en gedistribueerd door Independent Films. Ter Heerdt werkt nu aan een vervolg. Zelfde personages, zelfde cast, zelfde crew. Alleen dit keer een andere producent en een andere distributeur. Deel II wordt geproduceerd door Ter Heerdt, Jos van der Linden en San Fu Maltha en uitgebracht door A-Film, het distributiebedrijf van Maltha. ,,San Fu deed mij een aanbod dat ik niet kon weigeren'', zegt Ter Heerdt. ,,Ik krijg de beste uitvoerend producent die er is en een budget dat ruim twee keer zo groot is als voor deel één.''

De overstap van Ter Heerdt tekent de verhoudingen in de Nederlandse filmwereld. Daarin is Maltha op dit moment de spilfiguur. Hij is de man achter Costa! (als producent) en The Lord of the Rings (als distributeur). Niet voor niets heeft Paul Verhoeven voor Zwartboek, de eerste film in twintig jaar die hij weer in Nederland gaat maken, Maltha gekozen als producent en distributeur. De Volkskrant stelt elk jaar een filmbonzen-top20 op. In de laatste editie was Maltha opgeklommen van nummer zeven naar één.

San Fu Maltha wil de grootste zijn en dat de wereld laten weten ook. Bescheidenheid beschouwt hij niet als deugd, zegt hijzelf. ,,Ik ben opgevoed met Aziatische waarden: niet opvallen, niet beter willen zijn dan de rest, op je beurt wachten. Maar ik heb gemerkt dat als je op je beurt wacht, iedereen je voorbijgaat.'' Als de grote familie Maltha – half Nederlands, half Chinees – bij elkaar komt voor verjaardagen, haalt San Fu (zijn naam betekent Berg van Geluk) steevast de kaarten tevoorschijn, zegt oudere broer San Feng. ,,Kom je canasta spelen, vraagt hij dan, ik wil winnen!''

Zijn plezier in competitie brengt San Fu tot dingen die hij niet van plan was te doen, zegt A-Film-compagnon Pim Hermeling. ,,Hij kan niet vroeg opstaan. Op het festival van Cannes, een paar jaar geleden, dronken we flink door tot een uur of vier in de morgen. Ik daagde San Fu uit. Degene die 's ochtends om zeven uur in het zwembad zou liggen, kreeg van de ander een kist tequila. Ik ga naar bed en om vijf voor zeven word ik wakker van een plons. San Fu ligt in het zwembad.''

,,Of ik blijf in mijn bed liggen, of ik sta op om te winnen'', zegt Maltha zelf.

Hij heet een keiharde zakenman te zijn, eentje die er behagen in schept zijn concurrenten niet alleen af te troeven, maar en passant ook te vermorzelen. Het heeft hem bijnamen opgeleverd als San Fu Macho of San Fu Manchu. ,,Hij heeft mij geleerd met `nee' geen genoegen te nemen'', zegt Hermeling. ,,Voor ik hem kende wilde ik dat mensen mij aardig zouden vinden. Dat kan me nu niets meer schelen.'' Maar dat vermorzelen klopt niet, vindt hij. ,,San Fu heeft een niche in de filmsector gevonden en vergroot. Degenen die zich ook in dat deel van de filmmarkt ophielden, hebben gewoon zitten slapen.'' Maltha zelf vertelt met plezier over de valstrikken die hij opzet voor zijn concurrenten onder de distributeurs. Doen alsof je een film wilt hebben, bijvoorbeeld, zodat zij er uiteindelijk te veel voor zullen betalen.

Hij was een van de weinige distributeurs die zich in de jaren negentig, bij distributeur RCV, inzette voor het fatsoenlijk uitbrengen van Nederlandse films – in een tijd dat niemand daar nog een cent voor gaf. In ruil voor zijn vertrouwen, zegt producent Marc Heijdeman, stelde Maltha wel exorbitante eisen. ,,Hij was alleenheerser. Of je maakte een film en bracht die bij RCV uit. Of je maakte hem niet.'' Heijdeman werkte met Maltha aan Rent-a-Friend. ,,We moesten hem alle rechten geven, van remake tot video- en tv-rechten. Begrijp me goed, ik ben hem zeer erkentelijk dat ik de film heb kunnen maken. Hij wilde alles, maar hij committeerde zich ook aan een goede release voor de film.''

Producent en filmmaker Martin Lagestee, wiens Angie San Fu Maltha in 1993 uitbracht voor Meteor, heeft in de beroepsvereniging van Nederlandse producenten al even stormachtige ruzies met hem uitgevochten. ,,Wat hij doet, doet hij met open vizier. Ik heb nooit het idee gehad 'ik word hier genaaid'.'' Het is opvallend dat degenen die wel eens het idee zouden kunnen hebben dat ze door San Fu Maltha zijn `genaaid', aan dit artikel niet wilden meewerken. Dat heeft ongetwijfeld te maken met de reden die Heijdeman gaf waarom hij wèl wilde meewerken: ,,Ik heb niets meer te verliezen, want ik ben helemaal van de speelfilm af.''

Wie in de Nederlandse filmwereld iets te verliezen heeft, moet geen ruzie hebben met San Fu Maltha.

Volgens Phil van der Linden van distributeur Cinemien – die diverse aanvaringen had met Maltha – is hij `te controversieel' om over te praten. En Jan van Dommelen van bioscoopketen Jogchem's Theaters kon volgens zijn secretaresse geen tijd vinden om iets te zeggen over zijn conflict met Maltha dat draaide om The Lord of the Rings-trilogie.

In 2001 besloot Maltha na lang aarzelen de dure rechten van de drie films te kopen samen met twee buitenlandse bedrijven waar hij overeenkomsten mee heeft. Hermeling: ,,Als The Lord of the Rings was geflopt, had A-Film nu niet meer bestaan.'' Maltha werd gevraagd de trilogie te vertonen in Lux in Nijmegen, een filmtheater, én in een plaatselijke bioscoop van Jogchem's Theaters. Directeur Van Dommelen van Jogchem's riep dat dit concurrentievervalsing was. Lux is een gesubsidieerd theater, Lord of the Rings een commerciële film, dat gaf geen pas, vond hij. Als A-Film het eerste deel zou vertonen in Lux, dan zou Jogchem's hem weren - niet alleen in Nijmegen, maar ook in zeven andere plaatsen.

Maltha bracht zijn film toch uit in Lux. ,,Als je San Fu zo onder druk zet, doet hij het tegenovergestelde'', zegt broer San Feng. ,,Zakelijk gezien was dat geen voor de hand liggende beslissing'', zegt Hermeling droogjes. ,,Achteraf'', zegt Ron Sterk, directeur van bioscoopbedrijf Minerva , ,,kun je wel zeggen dat Maltha makkelijk praten had met zo'n troef in handen als The Lord of the Rings, dé blockbuster van de afgelopen jaren. Maar ik heb hier nog de prognoses van exploitanten uit het jaar 2001. De hoogste voorspelling zit vijftig procent onder de uiteindelijke recette.''

Sterk bewondert de koppigheid van Maltha. ,,Hij zet de zaak op scherp. Dat is goed in de bioscoopwereld die volzit met dingen die je wel en niet mag doen. Het was een actie vol bravoure. En hij heeft gewonnen. The Lord of the Rings is ook in Nederland een megasucces geworden, de stut onder het imperium van San Fu. En inmiddels levert A-Film alweer aan Jogchem's Theaters.''

,,Als kind had ik astma'', zegt Maltha, gevraagd naar zijn strijdlust. ,, Ik moest altijd vechten om adem te halen.''

In Amsterdam-Noord ligt Pand Noord, het mede door zakenman Erik de Vlieger gefinancierde hoofdkwartier van A-Film. In de open hal bevinden zich de kantoren van filmbedrijven als Motel Films (producent van Phileine zegt sorry), de distributeurs Bright Angel (van Zatoïchi) en 1MoreFilm (van Untertage), en nog een handvol andere bedrijven die op de een of andere manier aan Maltha gedeeltelijk zijn verknoopt. In de kantine kun je Paul Verhoeven of Dick Maas tegenkomen. Aan de bar staan, tussen de voorstellingen in de bioscoopzaal, journalisten te drinken op kosten van de zaak. Dat doet Maltha ongetwijfeld bewust. Hij begon zijn filmcarrière als hoofd marketing bij Warner. ,,Publiciteitsmensen werden in die tijd `sherry Sjorsen' genoemd: ze moesten vooral aan de bar hangen met recensenten zodat ze je aardig gaan vinden en dus vriendelijk over je films schrijven.'' Werkt dat? Brede grijns: ,,O ja!''

De wirwar van bedrijven in Pand Noord weerspiegelt het rusteloze karakter van de directeuren, zegt Hermeling. ,,Maar het hoort ook bij onze core business. Wij willen onze doelgroep vergroten om zoveel mogelijk geld uit onze rechten te slepen.'' Ron Sterk zegt: ,,Ik wil wel eens zien of Maltha in staat is een bedrijf te consolideren. Waar hij tot nu toe kwam, Meteor Film of RCV, bracht hij enorme expansie teweeg. Maar hij was altijd weg voor het stadium van consolidatie was bereikt.''

De expansie van A-Film dwingt wel bewondering af, maar vermengd met afkeer. Toen Suzan van der Veen zei dat ze assistent van Maltha zou worden, werd ze voor gek verklaard. `Hij is megalomaan!' `Hij is een monopolist!' `Hij is onmogelijk!' ,,Dat laatste klopt'', zegt Van der Veen. ,,San Fu kan onredelijk boos worden als je zegt dat het onmogelijke niet gaat lukken. Er zijn mensen gillend bij hem weggelopen. Maar hij spoort mensen ook aan om hun grenzen te verleggen. En je kunt heel goed grapjes met hem maken.''

,,De essentie van San Fu's kwaliteit'', zegt Wallie Pollé, ,,is zijn vermogen de juiste mensen om zich heen te verzamelen en hen de vrije hand te geven.'' Voorheen was Pollé een booker, iemand die films aanbiedt aan filmhuizen. Hij kent Maltha nog uit zijn Meteor-tijd en begon dit jaar met van der Veen 1MoreFilm begon onder de vleugels van A-Film. ,,De talenten van anderen vormen de meerwaarde van zijn bedrijf. Hij is niet monomaan, het hoeft niet allemáál te draaien om San Fu Maltha.''

Maltha geldt voor vriend en vijand als vernieuwer van de filmsector. Hij introduceerde in 1992 de sneak preview in Nederland om de sukkelende Amsterdamse studentenbioscoop Kriterion nieuw leven in te blazen. Hij heeft het arthouse-circuit opgeschrikt met de mores van de commerciële bedrijven waar hij zijn carrière begon. Intussen brengt hij prachtige, `moeilijke' films als Elephant uit, naast succesnummers als The Passion of the Christ. En produceert hij niet alleen Costa! maar ook, met Motel Films, Paradise Girls, de nieuwe film van Fow Pyng Hu.

Maltha heeft het meest adequaat gereageerd op de grote veranderingen van de afgelopen tien jaar. Films worden niet langer stuk voor stuk verkocht aan alle landen afzonderlijk en dan ook nog de rechten voor bioscoopvertoning apart van die voor de video. Nu gaan alle rechten ineens in pakketten naar groepen landen. In die pakketten zitten commercieel veelbelovende én minder toegankelijke, maar vaak interessante films. Voor gesubsidieerde distributeurs als Cinemien en Contact Film is dat lastig. Pakketten zijn duur en er zit veel in waar zij niks mee kunnen beginnen. Met zijn financiële middelen en zijn grote netwerk, wat hij ook internationaal aan het verbreden is, kan Maltha makkelijker pakketten kopen dan zij.

Gerard Huisman van Contact Film wilde eens een film van Maltha overnemen. Hij kon alleen een pakket van zeven titels krijgen. ,,Dat is de helft van wat we per jaar uitbrengen'', zegt Huisman. ,,Bovendien eiste San Fu er een belachelijk percentage voor.''

Huisman: ,,San Fu is een zakenman. Hij houdt van film en hij houdt van geld. Maar hij houdt meer van geld dan van film. De vraag is hoe de bioscoopladder er over vier, vijf jaar uitziet, als zijn macht nog groter is geworden. Brengt hij dan nog die `interessante films' uit, of is de concurrentie dan helemaal verdwenen en daarmee zijn reden om die films te kopen?'' Eliane Dubois van de Belgische A-Film-partner Cinéart zegt het met iets meer nunace: ,,San Fu houdt van cinema, maar hij houdt ook van zaken. Als ik twee weken in Cannes ben, moet ik na een tijdje een film zien, anders word ik somber. San Fu heeft ook plezier als hij veertien dagen achter elkaar alleen maar deals sluit.''

Met Dubois en andere Europese partners richtte hij inmiddels Indiecircle op, dat ook de nieuwe Verhoeven-film Zwartboek in Europa op de markt zal brengen.

Zwartboek kon wel eens een nieuw scharnierpunt worden in de carrière van Maltha, denkt Wallie Pollé. Het belooft hoe dan ook een gedenkwaardige productie worden: Verhoeven en Maltha hebben een vergelijkbare reputatie als het gaat om koppigheid en woede-uitbarstingen.

,,Maar als het lukt'', zegt Pollé, ,,staat San Fu als producent wereldwijd op de kaart.'' Volgens hem is dit het volgende doel van Maltha.

Maltha zelf zegt dat hij over vier jaar wil ophouden, dan wordt hij vijftig. Hermeling moet het nog zien. ,,Geloof jij het? Iemand die met drie telefoons en vier assistenten rondloopt? Is dat iemand die afbouwt?''