Winst- en verliesrekening positief voor Nederland

Zeer voldaan kwam premier Balkenende gisteravond de media vertellen dat Nederland het leeuwendeel van zijn verlangens ten aanzien van de Europese grondwet had weten te realiseren. ,,Ik denk dat we erg blij mogen zijn met het resultaat'', aldus de premier.

Een vergelijking tussen de Nederlandse wensen, zoals vorig jaar geformuleerd na de Europese Conventie, en de teksten die gisteren in Brussel circuleerden, lijkt Balkenende in grote lijnen gelijk te geven.

Het belangrijkste wat Nederland hoopte te bewerkstelligen was de handhaving van het vetorecht bij de zogeheten financiële perspectieven, de meerjarenbegroting van de Unie. De Conventie had voorgesteld hierover met gekwalificeerde meerderheid te stemmen. Nederland, de grootste nettobetaler van de EU, heeft hierin echter voorlopig zijn zin gekregen. Wel hebben de lidstaten de mogelijkheid opengelaten in een later stadium alsnog op stemming bij gekwalificeerde meerderheid over te schakelen.

Op het eveneens belangrijke punt van strengere regels voor het stabiliteitspact heeft Nederland daarentegen slechts zeer ten dele zijn zin gekregen. (Zie elders op deze pagina).

Het kabinet wenste voorts een beduidend zwaardere stem voor het Europees Parlement bij de benoeming van een nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. In het voorstel van de Conventie had de Europese Raad van regeringsleiders in dit opzicht een heel dominante rol. Het parlement kon slechts ja of nee zeggen. Volgens de nieuwe afspraken van gisteren moet de Europese Raad eerst het Parlement consulteren alvorens een voordracht te doen. Wel houdt de Raad de leidende rol in dit proces.

Minder omstreden doelen van het kabinet betroffen het schrappen van de voorgestelde Wetgevende Raad en de garantie dat grote en kleine lidstaten gelijkwaardig toegang tot hoge EU-ambten zouden hebben, inclusief dat van voorzitter van de Europese Raad. Deze punten waren al eerder binnengehaald.

Een heikel punt voor het kabinet daarentegen was de vraag of elke lidstaat recht zou houden op een eigen Europees Commissaris. Het was niet eens zozeer het kabinet zelf dat aan deze eis hechtte, alswel de Tweede Kamer die hierover een motie van de VVD'er Van Baalen aannam. Op dit punt moet het kabinet de Kamer teleurstellen. Weliswaar zullen de lidstaten nog tot 2014 een eigen commissaris behouden, maar daarna komt er een rotatie-systeem voor de Europese Commissie die dan niet meer dan 18 leden mag tellen.

Een tegenvaller voor premier Balkenende is voorts dat God buiten de grondwet is gevallen. Krachtig heeft de gereformeerde Balkenende, samen met onder meer het katholieke Polen en Italië, campagne gevoerd om een expliciete verwijzing naar de joods-christelijke wortels in de preambule van de grondwet opgenomen te krijgen. Dat is niet gelukt.