Watsons wilde denken

Liefhebbers van de Franse opening, tot wie ik mij reken, worden de laatste tijd uitstekend geïnformeerd, want eind vorig jaar kwam de derde druk uit van John Watson's boek Play the French en kort daarna verschenen er twee delen van een serie van vier boeken over het Frans, geschreven door Lev Psachis.

De eerste druk van Play the French, uit 1984, was lange tijd mijn bijbel en deze derde druk zal het ook wel worden, want ieder boek van Watson zit vol originele ideeën en analyses. Voorzichtigheid is geboden; ook voor deze bijbel geldt dat hij een bron van inspiratie kan zijn, maar niet altijd letterlijk mag worden genomen.

Watson is een aanhanger van het wilde denken: alles kan en alles mag, hoe vreemd het er op het eerste gezicht ook uitziet. Overal ziet hij interessante mogelijkheden voor de zwartspelers, maar zijn talent voor enthousiasme is sterker ontwikkeld dan dat voor nuchtere kritiek. In zijn boek lijkt het of zwarts pad naar gelijkspel altijd breed en comfortabel is, maar dat is niet zo.

Ook Psachis is een liefhebber van de Franse verdediging, maar hij is objectiever en laat beter zien dat zwarts leven niet altijd over rozen gaat. De meeste lezers zullen voor het enthousiasme van Watson kiezen en voor de nuchterheid moeten ze dan zelf maar zorgen.

In het Armeense team dat de afgelopen weken tegen de rest van de wereld speelde zaten drie fanatieke liefhebbers van het Frans: Vaganian, Lpoetian en Akopian. Ze zullen het wel van Petrosian hebben overgenomen.

Ik was benieuwd hoe hun opening zich zou houden onder de mokerslagen van de wereldtop. De drie Armenen hielden zich aan hun principes en speelden inderdaad iedere keer Frans als ze de kans kregen. Dat was in totaal zes keer en de score voor zwart was 2 uit 6, vier remises en twee nederlagen. Dat gaat nog wel, want hun tegenstanders hadden gemiddeld een hogere rating dan zijzelf, maar het had erger kunnen zijn. Tegen Bacrot was Vaganian dicht bij een nederlaag en tegen Vallejo Pons was het een waar wonder dat hij er met remise afkwam. Het Frans blijft mooi, maar moeilijk hanteerbaar.

In de teamwedstrijd kregen de Armenen in het begin harde klappen, maar in de laatste twee ronden vochten ze hard terug en ten slotte won de rest van de wereld op het nippertje met 18,5-17,5.

Wit Vallejo Pons-zwart Vaganian

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. e4-e5 c7-c5 5. a2-a3 Lb4-a5 In deze scherpe zijvariant zijn de Armenen gespecialiseerd. 6. b2-b4 c5xd4 7. Dd1-g4 Pg8-e7 8. b4xa5 d4xc3 9. Dg4xg7 Th8-g8 10. Dg7xh7 Pb8-c6 11. f2-f4 Pc6-d4 Voor zover ik weet een nieuwe zet. Normaal is 11...Dxa5 12. Dh7-d3 Pe7-f5 13. Pg1-e2 Pd4xe2 14. Dd3xe2 Lc8-d7 15. Th1-g1 Dd8xa5 Altijd hetzelfde beeld in deze variant: zwart speelt op de onveilige positie van wits koning, maar als wit de orkaan doorstaat, wordt zijn h-pion een sterke troef. 16. De2-f2 Da5-a4 Zwart speelt actief, maar dat gaat niet goed. Waarschijnlijk was simpel 16...0-0-0 beter. 17. Ta1-b1 Da4-e4+ 18. Ke1-d1 d5-d4 19. Lf1-d3 De4-d5 20. g2-g4 Pf5-e7 21. Tb1-b4 0-0-0 Hij kon zijn d-pion niet goed dekken, want 21...Pc6 22. Tb5 Da2 - de dame in het urinoir, zeiden de Amsterdamse vluggeraars vroeger - 23. Txb7 zou heel goed voor wit zijn. 22. Tb4xd4 Dd5-a5 23. Kd1-e1 Ld7-c6 24. Td4-d6 Wit heeft alles onder controle en kan nu zijn h-pion gaan verzorgen. 24...Lc6-d5 25. h2-h4 Pe7-c6 26. h4-h5 Tg8-h8 27. Td6xd8+ Da5xd8 28. Tg1-g3 Dd8-h4 29. Ld3-e2 Kc8-b8 30. Tg3xc3 Dh4-h1+ 31. Df2-f1 Dh1-h4+ 32. Df1-f2 Dh4-h1+ 33. Le2-f1 Th8-g8 34. Tc3-g3 Dh1-h4

35. Lc1-e3 Hier was er een duidelijke winst met 35. c4, want na 35...Le4 36. Te3 of 35...Lh1 36. Th3 kan zwart het eindspel niet redden. 35...Tg8xg4 36. Tg3xg4 Dh4xg4 37. Df2-h2 Ld5-e4 38. h5-h6 Dg4-g6 39. Lf1-d3 Le4xd3 40. c2xd3 Dg6xd3 De tijdcontrole is gehaald en wit kan rustig nadenken over zijn volgende zet. 41. Ke1-f2 Toch zie je vaak dat juist vlak na de tijdcontrole een slordige zet wordt gedaan. Na 41. Dd2 zou wit nog steeds uitstekende winstkansen hebben. 41...Pc6-d4 Dreigt mat in een paar zetten en na 42. Dh5 is het eeuwig schaak door 42...Dc2+ 42. Le3xd4 Dd3xd4+ Ook nu kan wit eeuwig schaak niet ontlopen. 43. Kf2-f1 Dd4-d1+ 44. Kf1-g2 Dd1-e2+ 45. Kg2-h3 De2-h5+ 46. Kh3-g3 Dh5-g6+ 47. Kg3-f3 Dg6-d3+ 48. Kf3-f2 Remise.