Waarom ze moordde, blijft onduidelijk

Zeven keer lukte het Lucia de B. een patiënt te vermoorden, zo concludeerde het gerechtshof. De ,,meedogenloze'' verpleegster kreeg weer levenslang.

Als halverwege de zitting van het gerechtshof in Den Haag duidelijk wordt dat het hof Lucia De B. schuldig zal bevinden aan de moord op de zes maanden oude baby Amber Zuiderwijk, grijpt de verpleegster, die tot dan bewegingsloos op haar bankje heeft gezeten, naar haar hoofd. Hoofdschuddend luistert ze terwijl raadsheer Van Dijk uit het arrest voorleest. Opeens springt ze naar haar microfoon. Ze barst in huilen uit. ,,Ik vind het goed zo, ik hoef dit niet meer te horen, ik heb het niet gedaan!'' Terwijl de voorzitter van het Hof gebaart dat de camera's uitgezet moeten worden, stormt De B. de volle rechtszaal uit. Ze zal er niet meer terugkomen.

Onverstoorbaar leest Van Dijk verder, haar toon is scherp en hard. ,,Het is wrang dat de verdachte volgens de verdediging voor het leven van Amber heeft gevochten. Dat is niet juist. Amber heeft zélf gevochten, en dat gevecht heeft ze bijna gewonnen, maar haar leven is door verdachte in de kiem gesmoord.''

De Haagse verpleegster Lucia de B. stond de afgelopen zes maanden in Den Haag in hoger beroep terecht wegens de moord op dertien patiënten en moordpogingen op vijf patiënten. Door de rechtbank in Den Haag was zij eerder al tot levenslang veroordeeld voor de moord op vier patiënten en drie moordpogingen op patiënten. Zowel het Openbaar Ministerie als de verdediging gingen tegen deze uitspraak in hoger beroep.

Maar het hof gaat verder dan de rechtbank. Zeven keer lukt het De B. een patiënt te vermoorden, concludeert het hof. Drie pogingen mislukken. Een van die zeven slachtoffers, de zes jaar oude Ahmad Noory, ontsnapt aan een moordpoging, maar sterft een maand later alsnog door Lucia.

Na 26 lange zittingsdagen, waarin het gerechtshof tientallen getuigen en deskundigen uitputtend over de kleinste details van infuuspompen, verpleegkundige rapportages en hartslagmonitoren ondervroeg, en ook Lucia De B. dagenlang over haar herinneringen aan de tand voelde, verloopt de uitspraak in hoger beroep verassend snel. In drie uur tijd schetst het hof een beeld van een leugenachtige en meedogenloze verpleegster, die naar risicoloze manieren zoekt om zonder ontdekking te patiënten te vermoorden. In een voorgelezen samenvatting van het 207 pagina's tellende arrest, dat soms als een medisch college klonk, liet het hof weinig heel van het pleidooi van de verdediging.

De advocaten van De B. hadden betoogd dat er in geen enkel geval, behalve dat van Amber, een niet natuurlijke doodsoorzaak (namelijk een digoxinevergiftiging) aangetoond was. Dus waren er ook geen strafbare feiten gepleegd. En dat hun cliënt daarbij betrokken was had het OM al helemaal niet kunnen aantonen, zo stelden advocaten A. Franken en A. Visser.

Maar volgens het hof was het niet noodzakelijk om van alle slachtoffers de doodsoorzaak (of bij de moordpogingen de oorzaak van hart- of ademstilstand) te achterhalen. Het was voldoende dat de oorzaak van het incident in twee gevallen achterhaald was, niet alleen bij Amber, maar ook bij de moordpoging op Ahmad.

In die twee zaken, waarin het bewijs van het OM het sterkst is, is volgens het hof al een patroon te zien in de omstandigheden rond de incidenten, waar ook de ,,leugenachtige en tegenstrijdige verklaringen'' van De B., en haar soms merkwaardige, onverklaarbare en onbegrijpelijke gedrag onderdeel van uitmaken.

Het was daarom voldoende bewijs, zo stelde het hof, dat er bij de andere incidenten sprake was van plotseling en onverwacht overlijden, het overlijden medisch onverklaarbaar was, alle natuurlijke oorzaken uit te sluiten waren en de incidenten tijdens de diensten van De B. plaatsvonden.

Het hof bracht op die manier expliciet het gebruik van ,,schakelbewijs'' in stelling, door de verdediging in haar pleidooi nog als onbruikbaar betiteld. Die kwalificatie verwees het hof in één zin naar de prullenbak, wat in de rechtszaal een glimlach ontlokte aan de betrokken rechercheurs.

De kritiek van de verdediging op de statistische rapportages van het OM omzeilde het hof door niet één woord aan statistiek te wijden. Het OM had op basis van statistische rapporten nog betoogd dat de aanwezigheid van De B. bij alle incidenten geen toeval kon zijn, en had het hof gevraagd aan deze conclusie ,,een groot gewicht'' toe te kennen. De conclusie was door de verdediging fel bekritiseerd, en ook statistici hadden het oordeel van hun door het OM aangetrokken collega in twijfel getrokken. Wellicht daarom besloot het hof de statistiek, in tegenstelling tot de rechtbank, geheel niet in haar overwegingen mee te nemen.

Waarom Lucia moordde, blijft volstrekt onduidelijk. Hoewel het hof op basis van het rapport van het Pieter Baan Centrum en andere gedragsdeskundigen speculeerde over de drijfveren van de verpleegster, zoals haar behoefte om aan haar gevoelens van almacht toe te geven, of het compenseren van haar ,,diepe zelfhaat'', moesten ook de rechters uiteindelijk toegeven dat ze het gewoon niet wisten. Voor het hof geen geruststellende gedachte: ,,Een ziekelijke stoornis van veel ernstiger aard is niet uit te sluiten.''

Het hof legde daarom naast levenslang, óok TBS met dwangverpleging op, een volgens de woordvoerder van het hof ,,ongebruikelijke combinatie''. Dat had De B. aan zichzelf te danken: volgens het hof had zij haar best gedaan haar beweegredenen voor iedereen verborgen te houden.

Volgens het hof mag zij daarom niet zomaar na het uitzitten van haar straf vrijgelaten worden. Pas nadat haar drang tot moorden zo is behandeld dat ze geen gevaar meer voor de maatschappij oplevert, zou ze eventueel vrij kunnen komen. En zo'n behandeling is alleen mogelijk, werd tijdens eerdere zittingen al duidelijk, als De B. bekent.