Theater met vluchtelingen

Annet Henneman woont al 20 jaar in Toscane, waar ze theater voor gevangenen maakte. Nu trekt ze door Italië met een stuk over en met asielzoekers.

De Nederlandse theatermaakster Annet Henneman trekt in Italië aandacht met een door haar opgerichte theatergroep van asielzoekers: Teatro di Nascosto (het verborgen theater). Hun eerste stuk Geweigerd, over de weigering van het asielverzoek, is de afgelopen twee jaar tachtig keer opgevoerd. Aanvankelijk op themadagen, maar nu ook in theaters.

Geweigerd wordt gespeeld door de asielzoekers zelf. Henneman speelt een Palestijnse vluchteling. Maar haar Koerdische, Kongolese en Afghaanse collega's vertellen hun eigen verhaal. Stemmen in verschillende talen trillen in de opvoering over elkaar heen. Ze beschrijven hoe ze uit de boot moesten springen, hoe ze zijn gemarteld. Simultane monologen klinken als een muziekstuk dat even later weer abrupt wordt afgebroken door de ondervrager van de immigratiedienst: ,,Bedankt, u kunt gaan.''

Annet Henneman (48) is docente drama en voormalige speltherapeut. Ze is al twintig jaar weg uit Nederland, woont en werkt in Volterra in Toscane en speelde zeven jaar in een theatergroep die er verbonden was aan de gevangenis. In 1997 begon ze met `theatereportages' over de vluchtelingenproblematiek.

,,Dat was toen de boten met Koerden aankwamen in Zuid-Italië. We gingen erheen, spraken met de mensen en maakten er theaterstukken van. Na een poos wilde ik dat de vluchtelingen hun eigen verhalen gingen spelen.'' En dat gebeurt nu sinds tweeënhalf jaar. Henneman huurde met hulp van subsidiegevers een huis in Volterra, nam de vluchtelingen op en bouwt sindsdien aan haar theaterschool en woongemeenschap voor asielzoekers. ,,Onze academie is een woongroep waar de vluchtelingen Engels, Italiaans, computerles en theaterreportage wordt gedoceerd. Als asielzoekers bij ons komen, kijken we een aantal weken of ze het aankunnen. Dat hangt niet zozeer af van hun acteertalent, maar meer van de stabiliteit van hun leven. Ze hebben totaal geen toekomst als ze politiek asiel aanvragen. Het gaat er uiteindelijk om of de mensen hun verhaal willen vertellen. Als dat zo is, kunnen ze daarna geleidelijk acteur worden.''

Momenteel werken ze aan het derde stuk met als werktitel: Mensen van de wereld. Henneman: ,,Het gaat over hoe mensen kapot zijn van binnen door de oorlog.'' Het maken en instuderen van het stuk is een ingrijpende aangelegenheid. ,,Neem de Kongolese die bij ons is. Die heeft het heel moeilijk, kan bijna niks aan, weet niet of haar man en kinderen nog leven. Haar ouders zijn dood.''

Al vertellend bepalen de spelers samen wat ze in het stuk gaan brengen, hoe ze de emotie soms objectiveren, en hoe ze vrolijkere delen inbouwen, waarin wordt gedanst of gezongen. ,,We kunnen het spelers en publiek niet aandoen alleen maar ellende te presenteren.''

Complicerende factor is dat de asielzoekers komen en gaan. ,,Soms spelen we met zeven man, dan weer met drie. Als iemand een negatief oordeel op een asielaanvraag krijgt, kan het gebeuren dat hij ineens vertrekt. Gisteren zei een speler tijdens de repetitie dat hij het niet meer wilde. Dat is begrijpelijk. Het is heel zwaar om steeds maar je eigen leven in een rol te spelen. En dus moet het stuk zo zijn samengesteld dat het die doorstroom van acteurs kan verwerken.''

De reacties van het publiek zijn positief maar heftig, zo vertelt Henneman na een optreden in de Universiteit van Rome. ,,Na afloop komen ze vaak naar ons toe. We krijgen brieven van jonge studenten die schrijven dat ze zich nooit hadden gerealiseerd hoe het is om op zo'n bootje een beter leven te zoeken. En dat is wat ik wil bereiken.''