Oude Afrikanen domesticeerden de ezel tweemaal

De ezel (Equus asinus) als rij-, last- en trekdier is op twee verschillende momenten tam gemaakt uit twee afzonderlijke Afrikaanse wilde-ezelpopulaties. Dat blijkt uit nieuw DNA-onderzoek van een team van biologen onder leiding van de Portugees Albano Beja-Pereira. De resultaten ontkrachten een eerder vermoeden dat er van de gedomesticeerde ezel een Aziatische en een Afrikaanse variant zou bestaan (Science, 18 juni).

De onderzoekers vergeleken de subtiele verschillen in het zogeheten mitochondriaal DNA, een gebruikelijke methode om afstamming te onderzoeken. Ze analyseerden het DNA van de twee gedomesticeerde ezelsoorten en dat van diverse soorten wilde ezels, afkomstig uit 52 verschillende landen. Zo konden ze een genetische stamboom van de ezelfamilie opstellen.

De wilde ezels blijken uiteen te vallen in twee groepen: de Aziatische halfezels (Equus hemiones en E. kiang) en de Afrikaanse ezels (die voorkomen in twee ondersoorten: de Nubische wilde ezel E. africanus africanus en de Somalische wilde ezel E. africanus somaliensis). De tamme ezels blijken in de stamboon onmiskenbaar en zonder uitzondering te vallen binnen de groep van de Afrikaanse wilde ezels. Dat zijn daarom de meest waarschijnlijke voorouders.

De verschillende gedomesticeerde ezels groeperen ofwel met de Nubische wilde ezels ofwel met de Somalische ondersoort, hetgeen de onderzoekers interpreteren als een bewijs dat de domesticatie van de ezel zeker tweemaal moet hebben plaatsgevonden. Omdat de genetische variatie van de Afrikaanse wilde ezels in Noordoost-Afrika het grootst is, gaan de onderzoekers er vanuit dat dit het brongebied is geweest voor de tamme ezel. Voor de Nubische tamme ezel zijn de onderzoekers zeker van hun zaak, maar bij de Somalische variant bestaat er nog een kleine kans dat die elders is gedomesticeerd. Als de tamme ezels inderdaad beide uit Afrika stammen, dan is de ezel het enige hoefdier dat op het Afrikaanse continent is gedomesticeerd.

De vroegste archeologische aanwijzingen voor de domesticatie van de ezel zijn afkomstig uit Egypte. De domesticatie van de ezel wordt gedateerd op 5000 jaar geleden, ongeveer samenvallend met het moment waarop het paard op de steppen in Eurazië werd gedomesticeerd. Mogelijk was de domesticatie van de ezel door herdersvolken in Noordoost-Afrika een reactie was op de verwoestijning van de Sahara, 5000 tot 7000 jaar geleden.

    • Sander Voormolen