Ontspannen spanning bij dansgroep Akram Khan

Het open toneel dat de bezoeker ziet als hij de zaal van de Amsterdamse Stadsschouwburg binnen komt geeft al direct de sfeer aan van de voorstelling MA, die de Brits-Aziatische choreograaf Akram Kahn op het Holland festival brengt. De zwarte leegte wordt afgebakend door een strak geformeerde rij dunne draden met aan het eind op de grond driehoekige doorzichtige zakjes, gevuld met okerkleurig zand. Rechts en links op het toneel vormen diezelfde zakjes aan draden een kleine vierkante ruimte, met daarin het instrumentarium van de twee musici die naast de bandopnames van het ICTUS ensemble de voorstelling live begeleiden: B.C.Manjunath (percussie) en Natalie Rosario (cello). Het is een intrigerend toneelbeeld, dat alle mogelijkheden open laat en toch een duidelijk kader biedt.

De rauwe, hartverscheurende klanken die in het donker opstijgen wanneer MA aanvangt, komen uit de keel van de ondersteboven hangende vocalist Faheem Mazhar, wiens lichaam geleidelijk zichtbaar wordt. Later blijkt dat beeld te verwijzen Akram Kahn zelf, die als kind ondersteboven in een boom ging hangen in de hoop dat zijn gedachten uit zijn hoofd op de grond zouden vallen en de aarde zijn geheimen zou vertellen. Het fel oplichtende toneel laat de zeven dansers – waaronder Khan – zien, staand tussen de draden in losvallende rood-bruine hemden, broeken en dhotis (de Indiase nationale dracht). De zangstem gaat over in het virtuose, razendsnelle staccato-achtige ,,tellen'' dat in de traditionele indiase Kathak dansen wordt gebruikt, en een voor een komen de roerloos staande dansers in beweging. Soepel, snel, licht, met verrassend vlijmscherpe uitvallen die als messen de lucht doorklieven en met meedogenloze precisie punten en lijnen in de ruimte raken. Het zijn bewegingen als fel sissende slangentongen waarvan je nooit weet wanneer, hoe of op welk doel ze zich zullen gaan richten. Tegelijkertijd heeft de dans een wonderlijke zachtheid, poezie en zelfs broze tederheid. Die combinatie isfascinerend. Ook de stemmen – de dansers spreken de gecompliceerde ratelende ritmes mee – kunnen vleien, troosten en ongenadig steken en snijden. De lichamen worden gegeseld door continue sterke impulsen. Ze draaien, buigen, rollen en stuiteren tegen de grond, met een bedriegelijke moeiteloosheid en steeds met die uiterste beheersing die de dansers in staat stelt ieder detail glashelder neer te zetten en op elk moment tot stilstand te komen. Er is nergens een spoor van ijdelheid, van op het ego gericht gedrag of van loze artistieke pretensie. Er is een vanzelfsprekende disciplne, een vanzelfsprekende rolvervulling, er is een ontspannen spanning en een wonderlijke luchtigheid in de diepe ernst waarmee Khan zijn MA doordrenkt. Hij weet op unieke wijze de verfijning en het mysterieuse van de oosterse cultuur te mengen met westerse invloeden die zich doen gelden in het gebruik van ruimte, in de vrijheid en volheid van de beweging. MA vertelt over het leven, over onderdrukking, over verlangens, over dromen, maar hoe precies, dat is – zoals dat aan dans eigen is – niet in woorden te vatten. Je moet het gewoon ondergaan en je er onbevangen aan overgeven. MA is bijzonder, evenals de dansers en musici die het uitvoeren.

Voorstelling: MA, door Akram Khan Company. Choreografie: Akram Kahn, muziek: Riccardo Nova. Gezien: 17/6, Staddschouwburg, Amsterdam. Herh. 19/6. Inl. 020-5307110 of www.hollandfestival.nl