Nostalgie uit `Madchester'

De Britse club Haçienda zette de trend voor de rave-scene. Drugs en bende-oorlogen maakten daar een einde aan, hoort Hans Steketee in Manchester.

Het is een uur na middernacht. Voor de deur van club 42nd Street in het centrum van Manchester staat een forse rij, die langs drie zwarte Cerberussen gedwee naar binnen schuifelt. De nacht is jong. De muziek, op straat al goed te volgen, is op de dansvloer, één verdieping hoger, de pijngrens voorbij. In de toneelrook tussen de gietijzeren pilaartjes van het voormalige pakhuis danst niettemin een vrolijke menigte.

Een wonderlijke ervaring: de muziek die nog niet zo lang geleden avant-garde was, heeft al de `gouwe ouwe'-status bereikt. Het thema van de avond is `From Manchester with Love' en dat zullen we weten: dj O'Boye laat een bonte stoet bands voorbij trekken die Manchester vanaf eind jaren zeventig de pop- en rockhoofdstad maakten: van Joy Division, Stone Roses, The Smiths en New Order naar The Happy Mondays, Oasis, Charlatans, Primal Scream en terug.

Veel van die bands begonnen op het podium van The Haçienda, de in 1982 geopende legendarische en omstreden nachtclub. Dat was aanvankelijk een financiële ramp. Maar de club brak in 1989 door als trendsetter voor de Europese house- en rave-rage en bleef dat tot de sluiting in 1997.

De `Haç' bestaat niet meer: het gebouw, een Victoriaans bakstenen pakhuis met de vorm en verhoudingen van het Colosseum, ging in 1998 tegen de vlakte om plaats te maken voor een appartementengebouw dat nu ook de Haçienda heet. Maar de nostalgie van het `Madchester'-tijdperk en de house-cultuur is krachtiger dan ooit. Manchester heeft meer dan honderd clubs en andere podia. Behalve 42nd Street kijken er nog tientallen andere elk weekeinde in de achteruitkijkspiegel. Sankey's Soap, een toonaangevende club, viert de komende weken met speciale thema-avonden ,,tien jaar hedonistisch dromen''. Op 28 augustus culmineert dat in een `Haçienda Reunion'. De film over de Haçienda, Twenty-Four Hour Party People, die vorige jaar in de bioscoop draaide en waarvoor een replica-versie van de club werd gebouwd, komt deze maand in een uitgebreide dvd-versie uit.

,,Ik heb geen zin om de rest van mijn leven te vullen met het draaien van Haçienda classics'', zei dj Greame Park vorige maand over de nostalgie, waarmee hij zelf niet veel opheeft. ,,Maar het is ook verkeerd om alle oude Haçienda-bezoekers te negeren die speciaal naar je komen luisteren. Daarom doe ik drie of vier gigs in Haçienda-stijl per jaar.''

NIEUWE ENERGIE

De industriesteden in de Midlands – Liverpool, Manchester, Leeds en Sheffield – waren ooit de economische motor van het Verenigd Koninkrijk. Maar na de sluitingen van scheepswerven en de massa-ontslagen in de staal- en textielfabrieken in de jaren zeventig en tachtig was daarvan niet veel over. Noord-Engeland was: desolate stadscentra, fabrieksruïnes en lege pakhuizen. De traditioneel Labour stemmende bevolking voelde zich onder Margaret Thatcher (,,There's no such thing as society'') vanaf 1979 verder gemarginaliseerd. Maar muziek bracht het begin van nieuwe energie.

,,Punk ontstak de muziekscene in Manchester'', aldus Tony Wilson, oprichter van het platenlabel Factory Records (Joy Division, New Order, Buzzcocks). ,,Muziek was het eerste teken van de regeneratie van het noorden; prestaties in de muziek, zelfs vóór de Haçienda, gaven ons weer zelfvertrouwen.'' Die regereneratie kwam in een stroomversnelling en heeft de steden nu onherkenbaar veranderd met nieuwe musea en concertzalen, trendy restaurants, hotels, congrescentra en kantoortorens in glas, staal, marmer én de vertrouwde baksteen. Die nieuwe steden kregen het uitgaansleven dat erbij hoorde, waaronder de `instant-gemeenschappen' in de clubs, waar de dj de status van artiest had gekregen.

,,House werd een succes juist omdat Londen het als genre weg-pooh-pooh'de en in die tijd nog helemaal wegliep met James Brown'', zegt Jon Savage, auteur van de punkkroniek England's Dreaming. ,,Manchester probeert zichzelf altijd te promoten door zich van Londen te onderscheiden. Maar de muziek paste ook bij de plek. Het is altijd een beetje psychotische stad geweest met een drugscultuur.''

DUIZEND MANIAKKEN

De Haçienda, tussen een kanaal en spoorwegviaduct aan Withworth Street, was van die scene de spil: van woensdag tot zaterdag – elke avond had zijn eigen `identiteit' – stond er een rij voor de deur. ,,We hadden geen plan voor de perfecte strategie om in de geschiedenisboeken te komen'', zegt Dave Haslam, de bekendste Haçienda-dj en auteur van een standaardwerk over de muziek van en in Manchester. ,,We begrepen wat de mensen wilden en we draaiden wat we zelf mooi vonden: op donderdag hiphop, New Order, The Smiths, The Stooges en Public Enemy. Zaterdagen waren meer funky en vervolgens house.''

Met de acid house en techno – die de danser in een machinale trance brengt – verscheen ook het middel op het toneel dat de Haç fataal zou worden: ecstasy. Met `E' klonk de muziek nog beter, maar de dansvloer werd onvoorspelbaar. ,,We moesten duizend maniakken temmen'', aldus Haslam.

In 1989 viel de eerste E-dode: een zestienjarig meisje raakte bewusteloos en stierf. Het escalerend drugsgebruik was volgens critici mede te wijten aan de ,,onverantwoordelijke marketing'' van de Haçienda zelf, waarbij de geestverruiming door de drugs aan de muziekervaring werd gekoppeld. Drugs maakten de club ook tot het strijdtoneel van verschillende drugsbendes. Er werd gevochten aan de deur en ook binnen vielen schoten. In 1991 werd de club voor het eerst tijdelijk gesloten, in 1997 permanent. ,,Drugs en gangs maakten er een einde aan'', zegt Savage. ,,Maar het is ook zo dat clubs opkomen en verdwijnen. De Haçienda had zijn tijd gehad.''

In de verbeelding is de Haçienda dus nog springlevend. De Madchester-jaren en de house-cultus zijn een hoeksteen van de stadsmarketing door het bestuur en de universiteit. De nog steeds groeiende studentenbevolking vult avond aan avond de clubs. Maar de ruwe, creatieve energie van de tegencultuur lijkt verdwenen. De clubgangers zijn passieve consumenten geworden, zegt Haslam. ,,Er is burgertrots maar ook vervreemding''.

Toen de Haç werd gesloopt vochten ravers om de laatste stukjes baksteen, alsof het de Berlijnse muur was. Daar staat nu een woontoren met duplex-appartementen en zeven penthouses. Voor 700.000 pond (een miljoen euro) heb je er al een. Ongemeubileerd maar wel voorzien van een perfect sound system, met luidsprekers in alle kamers en een wisselaar voor 300 cd's.

Leven &cetera gaat terug naar plekken die beroemd zijn om de `scene' die er ontstond. Eerdere afleveringen stonden op 29 mei, 5 juni en 12 juni in de krant.