Hongerende ratten leven langer door activiteit van gen Sirt1

Een eiwit dat indirect geprogrammeerde celdood (apoptose) onderdrukt zorgt ervoor dat lichaamscellen van ratten op dieet langer blijven leven. Met de identificatie van dit moleculaire mechanisme geven Amerikaanse onderzoekers een verklaring voor het feit dat een reductie van de calorieën in de voeding het leven van knaagdieren verlengt. Mogelijk speelt dit mechanisme ook bij de mens een rol (Science, online 17 juni). De onderzoekers van de Harvard Medical School in Boston en het National Institute of Aging in Baltimore vergeleken ratten die onbeperkt mochten eten met ratten op dieet die 40 procent minder kregen. De eerste categorie had een verhoogde expressie van het gen Sirt1. Het eiwit dat dit gen produceert onderdrukt de apoptose.

Als we ouder worden gaan er geleidelijk steeds meer cellen verloren doordat ze via apoptose worden afgebroken en niet meer worden vervangen, bijvoorbeeld als de voorraad stamcellen waaruit ze ontstaan is uitgeput. Van gistcellen was al bekend dat bij een beperkte beschikbaarheid van hun voornaamste voedsel, glucose, de activiteit van het SIR2-gen toeneemt. De gistcellen worden dan resistent tegen apoptose en leven derhalve langer. Het Sirt1-gen dat bij hongerende ratten actiever is, lijkt sterk op het SIR2 van gist.

De activiteit van Sirt1 werd door het dieet in diverse organen ongeveer anderhalf keer zo groot. Als de onderzoekers serum van deze ratten toevoegden aan gekweekte menselijke cellen nam ook daarin de activiteit van Sirt1 sterk toe. In de celkweek kwam daardoor ook minder apoptose voor.

Ook Leonard Guarente van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) werkt aan de eigenschappen van Sirt1, maar richt zich vooral op vetweefsel. Guarente en zijn collega's toonden aan dat gekweekte muizencellen die zich normaal gesproken tot vetcellen zouden ontwikkelen, dit bij een verhoogde expressie van Sirt1 niet deden. Cellen waarin al vet was opgeslagen, gaven dit weer af. Ook bleek dat genen die de opslag van vet in vetcellen regelen, door Sirt1 worden geblokkeerd (Nature, 3 juni). Het is nog de vraag of dit gen in levende dieren net zo werkt als in celkweken.