Europact verandert in doolhof

Het compromis dat de EU-landen hebben bereikt over de Europese begrotingsregels heeft veel weg van een doolhof.

Nederland heeft, zei premier Jan-Peter Balkenende, op de Europese top een ,,zwaar gevecht'' geleverd over het Stabiliteits- en Groeipact. De Nederlandse eisen waren in zijn ogen bijna volledig ingewilligd. ,,Het was voor ons een heel hard punt'', zei de premier tegen middernacht na de top over een EU-grondwet. Balkenende had volgens eigen zeggen aan de andere regeringsleiders duidelijk gemaakt niet akkoord te gaan als er over het europact ,,geen duidelijke uitspraak'' zou komen. Heeft Balkenende de geëiste duidelijkheid echt gekregen?

Het conflict over het Stabiliteits- en Groeipact kwam vorige week op scherp te staan, toen bleek dat Duitsland, Italië, Polen en Griekenland in een gezamenlijke brief aan het Ierse EU-voorzitterschap hadden gevraagd de rol van de Europese Commissie als bewaker van het pact in de grondwettekst af te zwakken. Minister Bot (Buitenlandse Zaken) toonde zich toen ,,bitter'' en ,,boos'' over de manoeuvre, want Den Haag werkte op dat moment met Berlijn aan een aanhangsel over het pact bij de grondwet.

In november vorig jaar kwam Nederland al in harde aanvaring met Duitsland en Frankrijk over het europact, toen een meerderheid van lidstaten besloot de sanctieprocedure tegen beide landen op te schorten. Het Europese Hof van Justitie buigt zich op verzoek van de Europese Commissie nog over de wettigheid van dit besluit. Met de opschorting van de sanctieprocedure werd het europact in feite tijdelijk buiten werking gesteld. Juist daarom was volgens Balkenende op de EU-top duidelijkheid over het europact dringend gewenst.

Toch is de positie van de Europese Commissie in de grondwet zwakker dan in het ontwerp waarover de Europese Conventie het vorig jaar eens werd. Volgens de grondwet die gisteren door de regeringsleiders werd aanvaard, kan de Commissie voor lidstaten met een budgettekort boven de drie-procentnorm slechts een aanbeveling doen om aan zo'n excessief tekort een eind te maken. Nederland had geëist dat de Commissie een voorstel kan doen, zoals ook de Europese Conventie had gewild. Een `voorstel' kan alleen bij unanimiteit door de eurolanden worden gewijzigd, terwijl bij een `aanbeveling' een gekwalificeerde meerderheid volstaat. In het eerste geval is de positie van de Europese Commissie dus een stuk sterker. Voor Duitsland was dat onaanvaardbaar. Van een `voorstel' kan alleen sprake zijn in de fase dat moet worden vastgesteld of een lidstaat een excessief tekort heeft. Maar zo'n vaststelling is politiek veel minder gevoelig. Het gaat juist om de maatregelen die een lidstaat in overtreding daarna moet nemen.

Op aandrang van Nederland werd nog wel toegevoegd dat na een aanbeveling van de Europese Commissie ,,zonder buitensporige vertraging'' moet worden gehandeld. Ook de vereiste voor een blokkerende minderheid is iets aangescherpt. In de brief aan het Ierse voorzitterschap had Berlijn vorige week nog eens onderstreept dat financieel-economisch beleid tot de ,,nationale competentie'' behoort. Daarom moeten eurolanden volgens Berlijn met de ,,nodige flexibiliteit'' kunnen omgaan met een aanbeveling van de Europese Commissie. De Duitse kanselier Schröder sprak gisteren over de ruimte voor een ,,politieke beoordeling'' door de lidstaten.

Een Duitse diplomaat onderstreepte gisteren nog eens dat Berlijn ,,geen communautarisering'' van het budgetbeleid van de lidstaten wenst. Met andere woorden: de rol van Brussel moet beperkt blijven. Hij onderstreepte zo opnieuw dat het conflict tussen Den Haag en Berlijn over het europact zich alleen maar heeft verscherpt sinds de Duitsers met een excessief tekort kampen.

Al veel eerder was duidelijk dat Nederland ook geen steun zou krijgen voor de wens het Europese Hof een rol te geven in het toezicht op de naleving van het pact. In een soort verzoeningspoging besloten Den Haag en Berlijn samen een tekst over het Stabiliteits- en Groeipact op te stellen, die als aanhangsel aan de grondwet zou worden toegevoegd. Premier Balkenende wees op de belofte van de regeringsleiders in deze annex om bij economische voorspoed een budgetoverschot te realiseren, zodat er in slechte tijden een buffer is. Dat is volgens Balkenende ook belangrijk met het oog op de kosten van vergrijzing. Maar ook deze al langer door Den Haag bepleite doelstelling haalde niet ongeschonden de eindstreep. Onder druk van vooral de Franse president, Jacques Chirac, werd ervan gemaakt dat lidstaten slechts ,,geleidelijk'' een budgetoverschot hoeven te bereiken.

Balkenende hecht ook aan de passage waarin staat dat alle lidstaten bij de naleving van de pactregels ,,gelijke behandeling'' krijgen. Maar de annex heeft geen enkele juridische waarde. In Duitse regeringskringen werd de betekenis van de annex gisteren dan ook sterk gerelativeerd. ,,Na alle veranderingen begrijpt niemand nog de tekst'', aldus een diplomaat met enige ironie.

    • Hans Buddingh'