`Een gedicht is als een schijnbeweging'

Schrijfster en kunstenares Maria Barnas kreeg woensdag de prijs voor de beste debuutbundel van het jaar voor haar Twee zonnen. ,,Afscheid nemen van mensen houdt me bezig.''

De 30-jarige Maria Barnas was heel blij verrast toen ze op het gisteren afgesloten Poetry International de C. Buddingh'-prijs won. Onverwachts: ,,Iedereen zei dat Joep Kuiper zou winnen. Ik heb zijn bundel met interesse gelezen en hij leek me geen slechte keuze.''

Barnas heeft twee romans en diverse tentoonstellingen op haar naam staan. Maar poëzie noemt ze de basis van alles. Ook haar beeldende werk is tekstgericht. Daarom voelt de prijs als een belangrijke bevestiging van alles wat ze doet, zegt ze. Ze schrijft ook libretto's en toneel, komend seizoen voor Orkater. Steeds sluit ze na een periode een discipline af om fris aan iets anders te kunnen beginnen. ,,Gek genoeg onttrekt het dichten zich aan die wisselingen. Regels of gedachtes noteer ik tussen alles door. Ik heb altijd een schrift bij me en elke avond kijk ik wat de dag heeft opgeleverd.'' Zo zei iemand op de Rijksakademie waar ze student was eens tegen haar: `Er is hier een meisje dat dood is.' ,,Aan die regel heb ik niets meer gedaan. Ik heb er een gedicht omheen gebouwd.''

Bij de selectie van materiaal en het schrijven' gaat het haar erom ,,wat de taal doet''. Maar wat doet taal, in haar poëzie? We pakken er het korte gedicht `Mannen' bij, dat begint met de strofe: `Ik denk aan de man die ik liefhad/ Heb ik hem lief?/ Hoeveel angsten zijn dat?' Barnas: ,,Ik schreef dit toen ik me zorgen maakte of ik een man liefhad óf de liefde. In de tweede regel kun je de klemtoon leggen bij héb of bij hém.

Door die keuzemogelijkheid creëer ik een spanningsveld. Je krijgt de impuls om terug te lezen.'' De vragen noemt ze angsten. ,,Ja, er volgt meteen een aanscherping. Dat geeft te denken.''

Haar streven bij het schrijven is dat de regels elkaar onderuit halen. ,,Het fijnste is als het er toch heel eenvoudig uitziet. Dat het niet om woordmoeilijkheid gaat. Pas in de opeenvolging van regels moet het ingewikkelder worden. Ik zou nooit een woord verzinnen.''

Niet dat de `meepse barg' van Lucebert (wat bestaande woorden zijn), taboe is. ,,Het blijft hangen op het niveau van de Efteling: hé, een Lange Nek, wat gek. Taal is al ingewikkeld genoeg.'' Eerst helderheid, dan ontregeling. ,,Het gaat mij om een volledige weergave van de werkelijkheid zoals ik die beleef en die is niet eenduidig.''

De jury prees haar als iemand die erin slaagt `melancholiek over verhoudingen te tobben'. ,,Poëzie schrijven is in wezen melancholiek: willen vasthouden, bewaren. Wat ik probeer, is stilzetten van wat anders voorbij gaat. Maar eigenlijk bewaar je niks, en zet je nooit wat stil. Er ontstaat altijd iets nieuws: een gedicht. Een gedicht is als een mooie schijnbeweging van een voetballer: doen, toch niet doen, een ander uit evenwicht brengen. Het gaat om de toon, die mag niet sentimenteel zijn. Mijn woorden moeten daadkracht bezitten.''

In diverse gedichten in Twee zonnen blikt een vrouwelijke ik-figuur terug op verbroken relaties. Alsof ze ontsnapt is. ,,Afscheid nemen van mensen houdt me bezig. In mijn gedichten is het conflict altijd al achter de rug. De vrouw blikt terug en blaast kleine aanleidingen op: kringen op de kastplank, een gegooide beker. Daar gaat het natuurlijk niet om, het gaat om de liefde die er niet meer is, maar iemand kan zich in schijnredenen vastbijten. Zo wil ik tonen hoe mensen hun absurde beweegredenen verantwoorden.''

`Je hart is van steen zeggen mannen/ maar wat weten ze van steen', schrijft ze in het gedicht `Evenbeelden'. ,,In dat gedicht gaat het onder meer over de vele standbeelden van mij volslagen onbekenden die ik in Berlijn zag; allemaal tevergeefse pogingen tot vasthouden. Maar mij wordt ook vaak verweten dat dingen mij niet raken, wat niet waar is. Ik heet een ijskoningin te zijn. Daar maak ik een grapje over, waarmee ik natuurlijk ook de beschuldiging ontwijk.''

Afgelopen jaar debuteerden er opvallend veel vrouwen. Barnas en vier andere dichteressen lieten zich in Marie Claire portretteren en poseerden in nieuwe mode voor glamourfoto's. Waarom? ,,Het waren geen slechte interviews hoor'', grapt ze eerst, ,,en mooie kleren''. Maar ze zou het niet weer doen. ,,Ik schrok toen ik het artikel zag. Daar denk je niet aan als je toezegt.'' Afgelopen vrijdag noemde Ilja Pfeijffer in deze krant het artikel en signaleerde een trend met schrijvende `lekkere wijven'. In een reactie noemde Barnas het een `hetze'. ,,Dat was sterk uitgedrukt. Ik zwijg er liever over. Alles wat ik zeg doet de hype opzwellen als een tumor. Alleen dit: ik vind Ilja zelf wel een lekker wijf.''

    • Ron Rijghard