Machtsstrijd kost zwemcoach baan

Minder dan twee maanden voor de Olympische Spelen moest zwembondscoach André Cats deze week het veld ruimen. Waarom?

André Cats? Prima bondscoach, niets mis mee. ,,André doet vreselijk zijn best'', stelde Pieter van den Hoogenband in december in een vraaggesprek met deze krant. ,,Alle trainers mogen hun zegje doen. Ze hebben onderling overleg, alle knowhow wordt keurig gedeeld, niemand heeft een geheim voor elkaar.''

Nee, de tweevoudig olympisch kampioen deelde de kritiek niet, die na de ook voor hem teleurstellend verlopen wereldkampioenschappen in Barcelona de kop opstak bij de profploegen in Amsterdam en Dordrecht. Topsport is (hard) trainen en presteren. Dan komt de leut vanzelf. Het was heel simpel een kwestie van oorzaak en gevolg. Het gros van zijn collega's moest eerst maar eens goed, en dus met kritische blik, in de spiegel kijken alvorens met de beschuldigende vinger naar Cats te wijzen.

Van den Hoogenbands trainer, Jacco Verhaeren, stelde zich op hetzelfde standpunt. `Topsport begint bij jezelf, niet bij anderen', luidt ook zijn adagium. Bovendien: als iemand oog had voor innovaties, dan was het Cats wel. De bondscoach, drijvende kracht achter de veelgeprezen race-analyse, bood hun de ruimte, en dat `gezeur' over een gebrek aan sfeer en beleving kwam Verhaeren langzamerhand de strot uit. Hij was niet op schoolreis met de nationale zwemploeg, en Cats (dus) niet de reisleider die zijn pupillen bij de hand moest nemen.

Diezelfde Verhaeren diende maandag, mede namens zijn achterban, een motie van wanvertrouwen in tegen de bondscoach, die prompt zijn conclusies trok en opstapte. De trainer-coach van de Philips-profploeg had `signalen' opgevangen vanuit de groep, die aan duidelijkheid niets te wensen overlieten: Cats werd niet langer gepruimd. ,,Een vertrouwensbreuk'' en ,,een verstoorde arbeidsrelatie'', concludeerde Verhaeren. Kreeg Cats' voorganger Stefaan Obreno in de aanloop naar de Spelen van Sydney (2000) nog het voordeel van de twijfel, vier jaar later bleek de opvolger van de Belg minder fortuinlijk.

Zo blijkt in het zicht van `Athene' plotseling alles anders. Geen van de hoofdrolspelers wil zijn vingers branden aan nadere tekst en uitleg over de directe aanleiding van Cats' vertrek. Het zou de olympische voorbereiding kunnen verstoren. Zeer tegen zijn gewoonte in hield zelfs de doorgaans openhartige Verhaeren zich op de vlakte. ,,Dat kan nu even niet anders.''

Duidelijk is inmiddels wel dat Cats niet optrad toen de situatie daar om vroeg. In het slotweekeinde van de EK, medio mei in Madrid, besloot een aantal zwemmers de bloemetjes buiten te zetten. In hun gezelschap bevond zich naar verluidt een lid van de begeleidingsstaf. Cats zag het stapavondje door de vingers, maar kwam later alsnog terug op het voorval.

Dat was geen sterk staaltje, en stevig stond Cats toch al niet in zijn schoenen. Onderlinge irritaties over de samenstelling en het optreden van de mannenestafetteploeg (4x100 vrij) nam hij niet weg. Onduidelijk bleef hij ook over de invulling van de begeleidingsstaf. Met andere woorden: wie mag mee naar Athene en wie niet? Het is dringen geblazen, nu het zeker is dat de Amerikaanse coach van drievoudig olympisch kampioene Inge de Bruijn (Paul Bergen) zijn opwachting zal maken in de Griekse hoofdstad. In plaats van duidelijkheid te verschaffen, deed Cats tegenover de andere kandidaten slechts vage toezeggingen.

Behalve de dupe van een `Eindhovense putsch' is de voormalig jeugdbondscoach uit Drachten vooral het slachtoffer van het geklungel op de burelen van de Stichting Topzwemmen Nederland (STN). Ook de machtsstrijd tussen de papieren tijger STN enerzijds en de twee grote profploegen (Amsterdam en Eindhoven) anderzijds werkte niet in zijn voordeel. Te vaak werd de Fries afgeleid door randzaken, te vaak moest hij optreden als brandweerman en het zoveelste binnenbrandje blussen. In plaats van ondersteuning ondervond Cats de afgelopen maanden vooral tegenwerking van het ooit als slagvaardig bedoelde topsportorgaan.

Dat maakte hem vleugellam. Toen hij twee maanden geleden wegens privé-problemen ook nog eens verstek moest laten gaan bij het trainingskamp in Ierland, ontstond het beeld van een coach die weliswaar noodgedwongen maar in elk geval vrijwel continu op zijn tenen moest lopen.

De balans oogt triest, vier jaar na de succesvolle Spelen van Sydney (vijf goud, één zilver, twee brons): na de moegestreden STN-directeur Marcel van der Togt is Cats nu al de tweede die werkloos thuis zit.