Honden houden van applaus

In de voorstelling `Wolf' brengt Alain Platel een ode aan Mozart, met dansers, musici, doofstommen en honden. ,,Ik wilde chaos ontrafelen met georganiseerde chaos.''

Mozart afstoffen. De vraag aan regisseur Alain Platel om Mozart eens van zijn ballast te ontdoen kwam van Gerard Mortier. De opera-intendant van het festival Ruhr Triënnale in Duisburg wilde graag een frisse Mozart presenteren. Het verzoek leidde tot de voorstelling Wolf, die op het Hollands Festival haar Nederlandse première beleeft. De gedachte aan Mozart riep bij Platel het beeld op van verlaten winkelcentra in buitenwijken met hopen zwerfhonden die zorgen voor een sfeer vol angst. Hij was benieuwd of hij dat idee kon uitvoeren, ging op zoek en kwam uit bij hondentrainster Regina Beeckman. ,,Ik wist bij god niet wie Alain Platel was'', zegt ze over hun eerste ontmoeting. ,,Hij kwam hier met de vraag of het mogelijk was om met honden een theatervoorstelling te maken.'' Beeckman kan er inmiddels om lachen. De houdster van `elitekennel' en dierenpension 't Haegeland in een voorgemeente van Gent was de enige hondentrainer die zei dat het niet onmogelijk was.

Platel: ,,Ik had niets met dieren en ik wilde zeker geen circustrucjes, maar ik zoek in elk van mijn voorstellingen iets dat ik niet onder controle kan houden. In mijn productie Iets op Bach waren dat kinderen, in Wolf zijn het honden als metafoor voor angst en dreiging. Dat was een beeld: Mozart zelf was als kind bang voor zijn strenge vader. Hij ontsnapte vaak 's nachts om op straat met zwerfhonden te spelen.''

De aimabele Alain Platel (1956) bezocht als kind de mimeschool. Toch koos hij voor een studie psychologie en orthopedagogiek. Nog tijdens die studie volgde hij danscursussen. In 1984 zei Platel zijn werk met gehandicapte kinderen vaarwel en richtte met een aantal vrienden en familieleden het theatercollectief Les Ballets C de la B op, waarbij de C staat voor contemporain en de B voor Belgique.

Binnen acht jaar groeide Platel uit tot een nationaal en internationaal theaterfenomeen. De vrijwel autodidactische regisseur en choreograaf introduceerde een bonte stijl waarin een maatschappelijk gemeenschapsgevoel gevierd werd en de hiërarchie tussen hoge en lage kunst werd geslecht. Amateurs speelden en dansten naast professionals, kinderen naast (mentaal) gehandicapten, op Purcell en Bach werd gehiphopt en altijd leken zijn voorstellingen op schilderijen van Jeroen Bosch. Van tekst en taal in zijn voorstellingen is de alom gelauwerde Platel geen fan; de enige uitzondering vormt de associatieve taal van toneelschrijver Arne Sierens, de co-schepper van onder meer de succesvoorstellingen Bernadetje en Allemaal Indiaan.

Platels even humane als anarchistische theatervorm leidde hem voor Wolf naar hondentrainster Regina Beeckman. In 1997 openden zij en haar man Erwin een hondenpension, waarin vooral getraumatiseerde en mishandelde honden liefdevol heropgevoed werden. Ze doen dat op natuurlijke wijze waarbij honden, net als wolven, in roedels leven en hun rol als leider, volger of underdog heroveren, vertelt Beeckman op het erf van haar hondenpension.Een aantal van de tien `acteurs' uit Wolf loopt er vrij rond. Een van hen is net bevallen van zes puppies en heeft zwangerschapsverlof. Het parmantige vlinderhondje Pumba slooft zich voor de bezoekers uit. Pumba is het hondje dat tijdens Wolf in het badpak van danseres Raphaelle Delaunay wordt rondgedanst, terwijl hij brutaal over de rand van haar decolleté kijkt. Vervolgens baart de danseres hem uit de pijp van haar badpak.

Steracteurtje

Volgens Regina Beeckman geniet het kleine `steracteurtje' – met een verleden van onhandelbaar kreng – van het applaus. Het is een van de belangrijkste ontdekkingen van Beeckman: honden houden van applaus. Beeckman: ,,Ik wist dat paarden ervan hielden, maar honden reageren er ook op. In Wolf zit een scène met allerlei nationale nepvlaggen die aan het eind verbrand worden. Normaliter komen de honden pas vlak voor aanvang naar het podium, maar die dag in Gent ging het anders. Een van de honden hield het niet meer toen de vlaggen op het podium lagen en poepte op de zogenaamd Israëlische vlag. De zaal reageerde klappend en schreeuwend. Dat leidde tot een kleine rel in de Belgisch-joodse gemeenschap waar ze dachten dat het opzet was. Dat was niet het geval, maar de hond had zo genoten van de commotie dat het ons moeite kostte hem te leren het niet nog een keer te doen.''

Platel, Beeckman, dansers en honden repeteerden tien maanden om een vertrouwensband te kweken. In Wolf wordt namelijk een aantal keren tegen de honden uitgevallen en een van de dansers richt in een beklemmende scène zelfs een pistool op de slaap van een hond. Heel langzaam nijgt die hond in het aangezicht van de theaterdood z'n kop. Volgens Beeckman vindt hij het prachtig en kent hij het verschil tussen doen en doen alsof dondersgoed.

Om het verschil tussen acteren en realiteit scherp te houden, doen de dansers buiten de voorstelling om `leuke' dingen met de honden en maken ze bijvoorbeeld strandwandelingen. Twee dansers houden als een soort coaches de honden op het toneel extra in de gaten (ze delen achter de schermen extra veel koekjes uit). Een enkele keer gebeurt het toch nog dat de honden het podium afspringen en op schoot gaan liggen bij iemand uit het publiek. Beeckman: ,,Ik had van tevoren verwacht dat het zou lukken, maar dat het zo goed zou gaan had ik niet durven dromen.''

Voor regisseur Alain Platel staan de honden voor oncontroleerbaarheid en angst. ,,Ik wilde chaos ontrafelen door georganiseerde chaos te laten zien. Zelf ben ik nogal geordend, ik kan absoluut niet in chaos leven. Vandaar dat ik er in mijn werk voortdurend naar op zoek ben. De onvoorspelbaarheid van kinderen, gehandicapten of nu honden kan dat bewerkstelligen. Waar ik deze keer niet op gerekend had is dat de honden het publiek weinig angst inboezemen. Ze blijken vooral aandoenlijk.

,,Ik kan me nog steeds verwonderen over het feit dat er zo primitief op de honden gereageerd wordt. Het toeval dat de honden op het podium creëren werkt vooral grappig, terwijl ik eigenlijk op zoek was naar tristesse en chaos. Het is jammer dat de honden de voorstelling hier en daar uit de concentratie en de sfeer halen. Ik zuig de toeschouwer in twee uur doelbewust in een trechter van angst, zij doorbreken dat dan. Niet de honden, maar de mensen jagen angst aan.''

Als gebruikelijk heeft Platel zijn dansers op toneelkarakter en cultureel religieus verleden uitgezocht. Ze zijn afkomstig uit Vietnam, Argentinië of Burkina Faso. Er spelen en dansen ook twee doofstomme acteurs mee. In de utopische wereld van Platel vormen die individuen een liefdevolle gemeenschap: iedereen brengt met zijn eigenaardigheden, angsten, dromen en identiteiten een ode aan het leven zoals dit volgens Platel zou moeten zijn.

Splinterbom

De naam Wolf verwijst behalve naar de honden naar Mozarts voornaam Wolfgang. Platel raakte ontroerd door de man die slechts 36 jaar oud werd, die onstuimig en allesbehalve burgerlijk en bourgeois was. ,,Ik onderga Mozart als een splinterbom, hij spat alle kanten uit'', vertelt Platel, doelend op de emotionele turbulentie in Mozarts leven en muziek.

Op de eerste etage van het winkelcentrumdecor wordt Mozart live vertolkt door onder meer drie zangeressen, die Mozarts verheven muziek terugbrengen tot het aardse. Platel: ,,Dirigent Sylvain Cambreling begreep wat ik wilde met Mozarts volksheid en hij bewerkte de partituren voor het Klangforum Wien. Ik haal aria's uit hun context en til tekst en muziek uit de anekdotiek. Zo laat ik Celine Dion opklinken naast Mozart. Het gaat mij om de emoties. Voelen is in mijn voorstellingen ontzettend belangrijk. Dat betekent niet dat dit het enige is, want Wolf is op meer niveaus te ondergaan.''

Alain Platels ontdekking is, zo zegt hij, dat hij een voorstelling over de persoon Mozart heeft gemaakt. De keuze en het waarom van de fragmenten, hun opeenvolging, het zegt allemaal iets over de rauwe kant van Mozarts muziek. ,,Mozart wordt vaak geclaimd door een serieus operapubliek en hij moet met zekere egards behandeld worden. Ik zag een tijd geleden Le nozze di Figaro in de interpretatie van regisseur Christopher Marthaler. Het publiek was geschokt. Ikzelf vond het braaf. Vandaar dat ik bijvoorbeeld de seksuele lading van het duet `Prendero quel brunettino' uit Cosi fan Tutte onderstreep. Zo leefde Mozart.'' In dat duet van de zusters Dorabella en Fiordiligi laat Platel zijn dansers – al dan niet als verklede mannen – mimisch copuleren. Alsof het een uitdosfeest van travestieten in een discotheek betreft.

Zelfs de honden waarderen Mozart. Volgens Regina Beeckman kennen ze de muziek in elk geval uit hun hoofd. In een scène geeft een hiphopdanser de honden op de maat van de muziek een agressief teken zodat ze zogenaamd angstig wegstuiven. Eén keer was de danser echter te laat. De honden hoorden de inzet van de muziek en renden als afgesproken weg zonder op de danser te wachten. Volgens Beeckman zijn honden in bepaalde opzichten dan ook de ideale acteurs: ze hebben ook na weken zonder optreden een feilloos geheugen en ze zijn altijd gemotiveerd. Alain Platel benadrukt hoeveel hij van Beeckman geleerd heeft. Als niet-dierenvriend bekent hij lachend en tot zijn eigen ongeloof dat hij een van de honden heeft geadopteerd.

`Wolf'is te zien op 23, 24, 26 juni in het Muziektheater te Amsterdam. Inl: 020-6255455 of www.hollandfestival.nl