Een onzichtbare vogelmoordenaar

Vogels vliegen zich te pletter tegen het doorzichtige geluidsscherm langs de HSL in Brabant. Schoolkinderen en vogelaars vragen om maatregelen tegen de `wanden des doods'.

Vogelaar Eric Corssmit hoeft niet lang te lopen om vogels te vinden die zich tegen het transparante geluidsscherm te pletter hebben gevolgen. Daar ligt een kauw, aan één kant volkomen plat. Verderop langs de geluidsschermen langs de hogesnelheidslijn ter hoogte van Breda de resten van een sperwer en van een duif. ,,Waarschijnlijk opgegeten door katten of vossen'', zegt Corssmit. ,,Voor hen is dit tafeltje-dek-je.'' Een kwartier later een minuscuul koolmeesje. En tussen het hoge gras een geringde Nederlandse postduif met nummer 1095852. ,,Dat is de twintigste postduif die we vinden.''

Corssmit is een van de vrijwilligers van de West-Brabantse Vogelwerkgroep die sinds oktober vorig jaar wekelijks tellen hoeveel vogels zich te pletter vliegen tegen de `wanden des doods'. Dat zijn de metershoge geluidsschermen die door Rijkswaterstaat op de route van de hogesnelheidslijn vanaf de Moerdijkbrug tot de Belgische grens zijn geplaatst. Doorzichtig wegens de landschappelijke schoonheid ervan. En zo hoog dat graffiti-spuiters alleen de onderkant bereiken kunnen. De vogelaars hebben in een half jaar tijd ongeveer vierhonderd vogellijkjes gevonden. Vermenigvuldig dat aantal gerust met tien, zegt Corssmit, want de rest wordt niet gevonden of is opgegegeten door andere dieren, en je hebt een redelijk betrouwbare schatting van het aantal slachtoffers.

Vandaag voert de vogelwerkgroep samen met twee schoolklassen van een basisschool uit de buurt actie om Rijkswaterstaat ertoe te bewegen de schermen te zandstralen zodat vogels het geluidsscherm kunnen zien. De SP-fractie in de Tweede Kamer heeft twee keer vragen aan minister Peijs (Verkeer en Waterstaat) gesteld. Dezer dagen stuurt ook de advocaat van de vogelaars een brief aan de minister. De eis is dat binnen vier weken duidelijkheid komt over de te nemen maatregelen. Daarna krijgt Rijkswaterstaat van de vogelaars nog vier weken de tijd om met de werkzaamheden te beginnen, op straffe van een kort geding. ,,En als dat allemaal niet helpt, dan verzamelen we een berg dode vogels en die gooien we bij de minister op de stoep'', dreigt Corssmit.

De bouwers van de HSL erkennen het probleem. Enkele maanden geleden is een ondoorzichtige ,,zetmeelcoating'' aangebracht op enkele honderden meters geluidsscherm ter hoogte van het dorp Effen. ,,Dat helpt'', zegt een woordvoerder. Maar dat is een tijdelijke maatregel. Op structurele maatregelen wordt gestudeerd, laat Rijkswaterstaat weten. Daarbij wordt gelet op ,,effectiviteit, uitvoerbaarheid, betaalbaarheid, en overeenstemming met eerder gemaakte afspraken over welstand, duurzaamheid en onderhoud''.

De vogelaars zijn de afwachtende houding van Rijkswaterstaat ,,meer dan beu''. Er hoeft helemaal niet gestudeerd te worden, zegt Corssmit, want de gevaren van transparante schermen waren al lang bekend. Het was Rijkswaterstaat zelf dat er vijf jaar geleden een rapport over maakte. Uit Amerikaans en Zwitsers onderzoek leiden de onderzoekers van de Dienst Weg- en Waterbouwkunde destijds al af dat maatregelen tegen de ,,onzichtbare moordenaar'' dringend gewenst zijn. Dus: ,,Geen transparante geluidbeperkende constructies toepassen in gebieden waar de natuur richtinggevend is (-)''. Als zulke schermen in stedelijk gebied toch worden gebruikt, dan ,,ontspiegeld materiaal'' gebruiken, alsmede een ,,verticale markering'' aanbrengen. ,,Met deze aanvullende maatregelen kan het slachtofferaantal met driekwart gereduceerd worden'', aldus het onderzoek.

Vogelaar Corssmit grijpt weer een half vergane duif weg tussen de wildbloeiers van het talud. Hoeveel vogels precies het slachtoffer worden, kan hem niet eens zo veel schelen, zegt hij. ,,Als is het maar één vogel, dan nog heeft de mens de plicht om ervoor de zorgen dat dit niet gebeurt.'' En dat terwijl het toch zo gemakkelijk op te lossen valt. Corssmit tikt aan het het geluidsscherm: het is dubbel glas met daartussen folie. Corssmit: ,,Je hoeft alleen maar aan de fabrikant te vragen of hij strepen op dat folie aanbrengt.''

Eigenlijk begrijpen de mensen van de vogelwerkgroep heel goed waarom Rijkswaterstaat zo lang treuzelt. ,,Er worden tegenwoordig op zeer veel plaatsen doorzichtige geluidsschermen geplaatst. En als ze hier maatregelen moeten nemen, moeten ze dat overal doen.'' Corssmit roept alle vogelaars van Nederland op om langs transparante geluidsschermen te zoeken naar dode vogels.

    • Arjen Schreuder