De rechtbank versus het volk

Dutroux en zijn handlangers zijn schuldig verklaard aan de ontvoering van Belgische meisjes. Maar `de gewone man' blijft geloven in het bestaan van een pedofielennetwerk.

,,Ik zal dit spektakel missen'', zegt een 62-jarige inwoner van Arlon aan de toog van café La Wapiti, tegenover het gerechtsgebouw waar Marc Dutroux de afgelopen drieënhalve maand heeft terechtgestaan. Sabine Dardenne, één van de twee meisjes die de gruweldaden van Dutroux overleefden, bestelt een biertje. Dan gaat ze weer naast de advocaat van Michel Nihoul zitten, één van de drie andere verdachten in het proces. Aan Sabines tafel wordt hard gelachen. Er zitten journalisten, nog meer advocaten, en zelfs een politieagent. De één gelooft in de netwerktheorie, de ander weet zeker dat Dutroux alleen heeft gehandeld. Het proces-Dutroux verbroedert de belangrijkste betrokkenen. Althans, op het eerste gezicht.

Of die verbroedering ook voor niet-ingewijden geldt is twijfelachtig. De zitting aan de overkant is even geschorst. Zeven juryleden hebben net gezegd dat ze denken dat Dutroux werkte in opdracht van een netwerk van pedofielen, de andere vijf zeggen dat hij alleen heeft gehandeld. Een mooie afspiegeling van de vox populi: uit een recente peiling blijkt dat 67 procent van de Belgen heilig in een netwerk gelooft. Maar het Belgische strafrecht bepaalt dat een meerderheid van zeven tegen vijf te krap is. Dus moeten de drie rechters uitsluitsel geven.

Niemand in het bomvolle café twijfelt eraan wat die rechters dadelijk gaan zeggen. Juryleden mogen `met de buik' stemmen, maar rechters moeten zich op feiten baseren. En die leveren geen hard bewijs dat er een netwerk is. ,,We zijn terug bij af'', zegt de gepensioneerde man aan de bar, die graag zijn mening maar niet zijn naam geeft. ,,Toen Dutroux in '96 werd opgepakt, wist heel het volk dat er een netwerk was. België is het meest corrupte land van Europa. Je betaalt wat en je krijgt vrijspraak. Zo gaat het hier. De échte feiten zijn verdonkeremaand. De 8.000 haartjes die ze in de kelder van Dutroux hebben gevonden, zijn bijvoorbeeld niet getest. Díe hadden aangetoond dat er een netwerk was, dat weet ik zeker. Dit is een schijnproces. Maar och, dat wisten we van tevoren. U nog een biertje?''

Het proces-Dutroux moest een katharsis zijn, hoopte heel België. Acht jaar geleden, toen Marc Dutroux gearresteerd werd en het ene dode slachtoffer na het andere werd opgegraven, schudde België op zijn grondvesten. Toen bleek dat politie en Justitie Dutroux al veel eerder hadden kunnen oppakken als ze beter hadden samengewerkt, ging het volk verontwaardigd de straat op. Zie je wel, riep men, dit land deugt niet! Velen geloofden dat politie en Justitie Dutroux 'gedekt' hadden, omdat hoge functionarissen in pedofilienetwerken hadden gezeten waar Dutroux de meisjes voor leverde.

[vervolg DUTROUX: pagina 5]

DUTROUX]

'Alles is onder het kleed geveegd'

[vervolg van pagina 1]

Er stonden honderden, duizenden Belgen op die – soms onder ede – de meest ongelooflijke samenzweringstheorieën ontvouwden: over `roze balletten' met kinderen waar zelfs de koning aan mee zou hebben gedaan, speurders die `op last van hogerhand' uit de weg waren geruimd, of agenten die in Dutroux' kelder waren afgedaald en daar `expres' doof bleken voor stemmen van meisjes die daar opgesloten zaten. Het Dutroux-proces, dat in maart begon, zou aan al die speculaties een eind moeten maken. Verhalen zouden feiten worden, of naar de prullenbak worden verwezen. For once and for all.

Maar dat gebeurde niet. Of het gebeurde misschien wèl, maar niet overtuigend genoeg. Getuigen spraken elkaar tegen, verdachten gaven diverse lezingen van de feiten, niemand overtuigde niemand uiteindelijk. Tot de laatste dag was zelfs de rechtbank tot op het bot verdeeld over de vraag of er een netwerk was of niet. Dat het acht jaar duurde voordat Dutroux werd berecht, had veel te maken met het feit dat de onderzoeksrechter en de officier van justitie met elkaar overhoop lagen. ,,Veel cruciale vragen,'' zei de Brusselse socioloog Claude Javeau vóór het proces, ,,zullen blijven bestaan.'' De kans dat België eindelijk een zwaar-besmeurde bladzij in zijn geschiedenis zou kunnen omslaan, achtte hij toen al minimaal. Het lijkt erop dat hij gelijk heeft.

Volgens velen was één van de vier verdachten, Michel Nihoul, de schakel tussen Dutroux en een pervers netwerk van hooggeplaatsten. Een krappe meerderheid van de jury dacht dat ook: er waren immers niet genoeg bewijzen dat hij níet die schakel was geweest. Maar de drie rechters draaiden die redenering om: er was ook geen bewijs dat Nihoul wèl bij zo'n netwerk zat. De jury werd dus overruled door de rechtbank. Voor de meeste toeschouwers van het proces (elke dag een handjevol) was dit de bevestiging van wat ze allang dachten. ,,Naar het volk wordt niet geluisterd,'' zei één hunner al weken geleden. Zij gaven de jury applaus. Na de uitspraak van de rechters riepen zij `Boe!'

Dutroux kan maximaal levenslang krijgen, Nihoul twintig jaar. Dutroux' ex-vrouw Michelle Martin en zijn handlanger Michel Lelièvre, hangt maximaal dertig jaar boven het hoofd. Er is geen beroep mogelijk – alleen een procedure bij het Hof van Cassatie, op basis van procedurefouten. Helemáál afgehecht is het proces dus nog niet. De uitbaters van café Le Wapiti zullen de komende dagen nog genoeg klanten over de vloer krijgen die, net als de afgelopen weken, om het hardst speculeren over strafmaat en mate van eerlijkheid die deze rechtbank kan worden toegedicht.

Na afloop van de zitting storten honderden verslaggevers zich op de familie van de slachtoffers, de advocaten en de twee overlevende meisjes. Die lijken zich allen bewust van het maatschappelijke explosiegevaar, en zeggen dat ze zich bij de uitspraak neerleggen. Zelfs de warmste pleitbezorgers van de netwerktheorie zien het van de positieve kant: Nihoul kan twintig jaar cel krijgen omdat hij toch schuldig is aan drugshandel en mensenhandel.

,,Dat is al heel wat,'' vindt zelfs Paul Marchal, vader van de vermoorde An. Maar voor de rechtbank staan óók gewone burgers. Buurtbewoners, met kleuters aan de hand. Leden van de paar witte comités die nog niet aan ruzie ten onder zijn gegaan – lokale groepjes die zijn ontsproten aan de Witte Mars in 1996 en die strijden voor `de waarheid'. Zij geven ongezouten hun mening. ,,De twijfel zegeviert'', roept Freddy Dewitte van het `Observatoire Citoyen', een wit comité in Arlon. ,,Alles is onder het kleed geveegd. Ik begrijp niets meer van de Belgische Justitie.''

Maar een oudere dame doet juist haar beklag over ,,de maffia'' van witte comités: ,,Ze snoeren me de mond en jouwen me uit als ik zeg dat ik het niet me ze eens ben.'' Een vrouw met een wit strikje op haar trui duwt haar ruw opzij: ,,Crapuul! Wat voor nonsens sta je nu weer te verkopen?!'' De oudere dame maakt zich doodsbang uit de voeten. ,,Ik vermoord u nog eens!'' sist ze verderop. Voor sommigen is het begin van een katharsis zelfs nog niet in zicht.