Voor een blikje de grens over

Duitsland heft statiegeld op blikjes en plastic flesjes. Nederlandse producenten klagen, maar supermarkten in het grensgebied profiteren van `blikjestoerisme'. ,,Per blikje 25 cent, dat is toch veel geld.''

Nog niet zo lang geleden stonden de blikjes frisdrank en bier bij Ter Huurne Holland Markt in het Twentse Buurse normaal in de winkelschappen. Daar was, met dertig verkochte blikjes per week, genoeg ruimte voor. Maar sinds er in Duitsland statiegeld voor blikjes en plastic flesjes moet worden betaald, is de verkoop gestegen naar 100.000 blikjes per week. Duitsers rijden al speciaal voor de goedkope diesel en sigaretten naar Ter Huurne. Nu komt daar `blikjestoerisme' bij. ,,De blikjesverkoop is nu goed voor twaalf procent van de omzet'', zegt bedrijfsleider H. Vos van de grenswinkel. De Duits-Nederlandse grens loopt bij Ter Huurne dwars door het magazijn. Omdat de winkelschappen te klein werden, én de cassières klaagden over rugpijn, is in het magazijn een speciale ruimte vrijgemaakt waar Duitse klanten hun winkelwagen vol kunnen laden. Het echtpaar Klaus en Heidi Greshake slaat bier en frisdrank in met het oog op hun vakantie in Noorwegen. Ze hebben geen zin om in Duitsland statiegeld te betalen voor blikjes die eindigen in een Noorse vuilnisbak. ,,25 Cent per blikje, dat is toch veel geld'', zegt Heidi Greshake.

De statiegeldregeling, op 1 januari 2003 op initiatief van regeringspartij De Groenen in Duitsland ingevoerd, is bedoeld om het milieu te ontlasten. Het eraan gekoppelde inzamelsysteem van de wegwerpverpakkingen is echter zo nadelig voor buitenlandse producenten dat de Europese Commissie Duitsland heeft gevraagd met het systeem te stoppen. De lege blikjes en flesjes kunnen namelijk alleen ingeleverd worden bij de winkels waar ze gekocht zijn, waarna de producenten geacht worden ze daar weer op te halen. Kleine- en buitenlandse drankproducenten, die met grote afstanden tussen de thuisbasis en de consument te maken hebben, moeten door dit systeem kosten maken.

,,Oneerlijke concurrentie'', concludeert bestuurder P. Swinkels van bier- en frisdrankenfabrikant Bavaria. De productie van blikjes frisdrank voor de Duitse markt is ingestort, niet in de laatste plaats omdat veel winkeliers de blikjes uit het assortiment hebben gehaald en consumenten massaal zijn overgeschakeld op flessen. De afzet van de frisdrankenfabriek van Bavaria in Hoensbroek is door de invoering van het Duitse statiegeld in 2003 teruggevallen van 2,3 naar 2,0 miljoen hectoliter. Bavaria zegt hiermee 12 miljoen euro aan omzet mis te lopen. Het productieproces dusdanig aanpassen dat in plaats van blikjes, flessen drank geëxporteerd kunnen worden, is volgens Swinkels te kostbaar. ,,We kunnen in Duitsland nu niet concurreren met meermalige verpakkingen. De markt is eigenlijk dichtgezet'', concludeert hij.

De exporterende frisdrankbedrijven hebben in 2003 een schade geleden van 35 miljoen euro, zo schat de Nederlandse Frisdrankenindustrie (NFI). ,,Onze leden verkopen niets meer in Duitsland'', zegt directeur J. Schat van de NFI.

BLIKJESTOERISME

`Opgeven? Vast niet'

[Vervolg van pagina ] Behalve door omzetverlies is er volgens de NFI schade doordat er vanuit Duitsland blikjes gedumpt worden tegen ,,onwaarschijnlijk lage prijzen''. Het heeft geleid tot banenverlies, niet alleen bij de frisdrankproducenten maar ook bij de verpakkende industrie, zoals de blikfabrikanten.

Duitsland heeft tot het einde van de maand de tijd gekregen formeel te reageren op het verzoek van de Europese Commissie om een einde te maken aan de statiegeldregeling. Als Duitsland met een onbevredigende reactie komt, kan de Europese Commissie de zaak aanhangig maken bij het Europese Hof van justitie in Luxemburg. ,,Duitsland is overtuigd van zijn eigen gelijk'', zegt R. van Beek van SVM-PACT, de koepelorganisatie van de verpakkingsindustrie. ,,Dit is een pronkstuk van de Groenen'', zegt NFI-directeur Schat. ,,Dat geven ze niet snel op.''

In de winkel van Ter Huurne Holland Markt in Buurse erkent het echtpaar Greshake dat er door de statiegeldregeling minder blikjes op straat zwerven. ,,Het is schoner geworden.'' Maar volgens de Duitse buschauffeur G. Stanke, die zijn wagen vollaadt met blikjes cola, is het `lood om oud ijzer'. ,,Nu liggen de parkeerplaatsen vol met afval van McDonald's.''

In Nederland wordt in principe vanaf 2006 een statiegeldregeling voor blikjes en flesjes ingevoerd, zo hebben overheid en bedrijfsleven in een convenant vastgelegd. De regeling gaat niet door als voor 1 januari 2005 de hoeveelheid blikjes en flesjes in het zwerfafval met tweederde verminderd is. Als ijkpunt geldt 2001, toen er 50 miljoen blikjes en flesjes rondzwierven.

Winkelier Vos van Ter Huurne Holland Markt betwijfelt of de inzameling van blikjes in Nederland een succes zal worden. ,,Wij Nederlanders zijn weliswaar gedisciplineerd in iets retour brengen, maar in een leeg blikje blijft altijd wat vocht achter. Dat gaat stinken en schimmelen. Eigenlijk is het geen doen om dat te bewaren en terug te brengen.''