Utrecht kiest tussen volk en volkstuinen

Utrecht wil geld verdienen én de woningnood bestrijden door groenstroken vol te bouwen. Buurtbewoners reageren geschokt. ,,Dan kunnen de kinderen nergens meer spelen.''

Het bord schittert in het zonlicht. `Welkom bij de tuinen van `De Pioniers'. U bent welkom om langs de tuinen te wandelen en van de speeltuin gebruik te maken onder toezicht van de ouders. We verzoeken u vriendelijk op de paden te blijven.'

Een dame op een scootmobiel rijdt het hek binnen. ,,Kijk eens hoeveel hier gebruik van wordt gemaakt'', zegt buurtbewoner Albert Hogema. ,,Straks gaan gezinnen hier barbecuen met een flesje wijn erbij.'' Een vrouw duwt een rolstoel met een bejaarde dame naar binnen. Hogema: ,,Moeten deze mensen straks naar Bilthoven?''

Bewoners van enkele oostelijke buitenwijken van Utrecht zijn in rep en roer. Burgemeester en wethouders kondigden vorige maand ,,als een donderslag bij heldere hemel'' plannen aan om een groot aantal min of meer `groene' locaties te onderzoeken op de mogelijkheid die vol te bouwen. Groot is de verontwaardiging. ,,Het groen wordt verkwanseld'', zegt Hogema, voorzitter van het Platform `Geen groen voor poen', dat elf buurtverenigingen vertegenwoordigt. Met Pinksteren liepen zeshonderd bewoners mee in een `groene mars' langs de bedreigde plaatsen. ,,Kijk eens om u heen'', zo heette het in een van de speeches. ,,Een groene oase in een verder stenen achterland, waar oud en jong elkaar ontmoeten en recreëren. Als hier gebouwd wordt, kunnen de kinderen nergens meer spelen en wordt de sociale samenhang kapot gemaakt.''

Het Utrechtse college wil met het oog op de matige economische vooruitzichten de tering naar de nering zetten. Dat betekent bezuinigen, efficiënter werken én meer verdienen aan het grondbedrijf. Jaarlijks wil de gemeente vier miljoen euro extra verdienen aan de grondexploitatie. Er moet dus gebouwd worden.

Uit onderzoek zijn 45 mogelijk te bebouwen locaties naar voren gekomen. Zestien daarvan zijn ,,kansrijk''. Het Veemarktterrein is een van de zoekgebieden. Daar zullen weinig omwonenden om treuren. Maar in beeld zijn ook de volkstuinen van De Pioniers. En de volkstuinen van De Driehoek, met eeuwenoude slootjes en zeldzame vogels. En clubhuis Oase van scoutingclub de Derde Utrechtse Groep. Hogema: ,,Die doen goed werk. Zonder scouting ontwikkelen de kinderen zich tot hangjongeren. Ze gaan zich vervelen in portieken en winkelcentra.''

Ook een trapveldje dat een half jaar geleden op aandringen van de buurtvereniging werd aangelegd, ligt in het zoekgebied. Net als een veldje langs de Karel Doormanlaan, essentieel voor de ,,sociale samenhang'' in de buurt, waar zo weinig groen is dat speeltoestellen voor kinderen op stoepen zijn geplaatst. ,,Mensen vieren hier feest. Leren elkaar kennen. Als het groen hier straks weg is, komen de mensen hun flats niet meer uit. Dan leren ze niemand meer kennen.'' Spelende kinderen zijn er trouwens op verschillende dagen in geen velden of wegen te bekennen.

Het `inbreiden' van de stad levert door een mix van goedkope en dure woningen geld op. Maar bouwen is ook nodig om de woningnood te bestrijden, zegt wethouder René Verhulst (Grondzaken, CDA). ,,Er staan ruim honderdduizend mensen ingeschreven als woningzoekende'', stelt Verhulst. Het college denkt tot 2017 in totaal achtduizend woningen extra te kunnen bouwen, waarvan duizend sociale huurwoningen. Die moeten beter worden gespreid over de stad om de ,,woonsegregatie'' tegen te gaan. Meer goedkope woningen in de buitenwijken. ,,Voor starters, studenten en mensen met een laag inkomen'', zegt Verhulst. De gemeente heeft bovendien met het rijk afgesproken meer woningen in de stad te zullen bouwen.

De bewoners en een deel van de Utrechtse gemeenteraad zijn door de plannen onaangenaam verrast. ,,Wanbeleid'', zo heet het bij de Stichting Natuur en Milieu. Al jaren lopen rijk en gemeenten achter bij de eigen doelstellingen om meer groen in en om de stad te creëren. En dat dit. De bewoners zijn mogelijk nog feller. Albert Hogema: ,,We hebben al zo verschrikkelijk weinig groen in deze stad. Waarom dan dat laatste trapveldje ook nog volbouwen?'' Medeactievoerder Henk van Wilpe: ,,Het is stedenbouwkundig gezien van een diepe droefheid. Eerst een wijk nauwkeurig ontwerpen en enkele tientallen jaren later gewoon alle stukjes groen volbouwen.'' Hogema: ,,En dat voor vijftig miljoen euro tot 2017. Laat ze de Jaarbeursgebouwen uitplaatsen en op die plaats huizen bouwen. Maak van de magazijnen boven winkels in de binnenstad weer woningen.'' En waarom, verzuchten de actievoerders, heeft Utrecht wel geld om water in de singels terug te brengen, en muziekcentrum Vredenburg op te knappen?

De VVD in de gemeenteraad heeft een debat aangevraagd. Planoloog Reinier Schat, namens Leefbaar Utrecht vorzitter van de betreffende raadscommissie, denkt dat een deel van de plannen het niet zal halen. ,,Het is heel goed dat deze theoretische excercitie is gemaakt, zodat we er over kunnen discussiëren, maar bij de uitwerking zal blijken dat de soep niet zo heet wordt gegeten.''

Het zijn nog geen uitgewerkte plannen, riposteren woordvoerders van de gemeente Utrecht. Eerst moet de gemeenteraad er nog over spreken en als die een keuze heeft gemaakt uit de locaties, pas dan zal er per locatie een ,,startnotitie'' worden gemaakt. ,,Bij het maken van die startnotities zult u in de gelegenheid worden gesteld om uw advies te geven over al dan niet bebouwen, dan wel de mate van bebouwing'', schrijven burgemeester en wethouders in een brief aan de boze wijkraden, die zich gepasseerd voelden. Wethouder Verhulst: ,,Wij zullen naar de gemeenteraad luisteren. Als die het niet eens is met plannen, trekken we die in. We hebben deze plannen in een vroeg stadium naar buiten gebracht, om er in alle openheid over te kunnen praten.''

En Utrecht beschikt misschien over weinig groen in de stad zelf, erkent de wethouder, maar er is wel veel prachtgroen in de omgeving, zoals Amelisweerd, Maarschalkerweerd en straks het park in Leidsche Rijn. ,,Wij scoren van de vier grote steden daarop het beste.'' Bovendien zullen niet alleen groenstroken worden bebouwd, maar ook minder geliefde locaties zoals parkeerterreinen. En laten we ook vooral de woningnood niet vergeten. ,,Na de zomervakantie staan in deze stad weer veertig studenten te loten voor één kamer. Dan moet je sommige partijen in de gemeenteraad eens horen.'' Voorzitter Hogema van het bewonersplatform `Geen groen voor poen' gelooft er niet in. ,,Er wordt in Utrecht al jaren verkeerd gebouwd. Er zijn te weinig eenpersoonswoningen. Ik ken honderd ouderen hier in de buurt die op zoek zijn naar een kleinere woning. Mensen van wie de kinderen de stad uit zijn en van wie de partner is overleden.'' Henk van Wilpe: ,,Als er eindelijk een appartement wordt gebouwd, is het onbetaalbaar.'' Hogema: ,,Ik kan in de buurt zo veertien gescheiden gezinnen opnoemen die een kleiner huis zoeken. Onvindbaar.''

Wethouder Verhulst: ,,Bouwen in de stad ligt altijd gevoelig. Er zijn nu eenmaal geen prairies en woestijnen. Maar een buurt kan door het bouwen ook verbeteren. Het gaat niet om het aantal vierkante meters groen, maar ook om de kwaliteit.''