Raad tegen stop op nieuwe monumenten

De Raad voor Cultuur is fel gekant tegen het voornemen van staatssecretaris Medy van der Laan (Cultuur) om de aanwijzing van rijksmonumenten voor anderhalf jaar te bevriezen.

Dit schrijft de Raad in een advies dat afgelopen week is verstuurd aan Van der Laan. Van 1 juli 2004 tot 1 januari 2006 wil Van der Laan de aanwijzing van gebouwde en archeologische monumenten zo veel mogelijk beperken. ,,Deze periode wil de staatssecretaris benutten om het Nederlandse monumentenbeleid te herzien en om administratieve achterstanden weg te werken'', licht een woordvoerster van het ministerie van OCW toe.

De Raad is het met Van der Laan ,,eens dat het erfgoedselectiebeleid aan herijking en actualisering toe is'', maar vindt een tijdelijke stop op de aanwijzing van beschermde monumenten principieel onjuist en zelfs ,,het slechtst denkbare alternatief''. Dat er volgens Van der Laan te weinig personeel is om nieuwe aanvragen te behandelen en oude aanvragen te verwerken doet daar niets aan af, vindt de Raad. Daarvoor moet Van der Laan een ,,andere, bedrijfsmatige oplossing'' vinden.

Nederland telt ongeveer zestigduizend monumenten en de monumentenlijst dijt alsmaar uit. De voortdurende en ingrijpende verandering van de ruimte in Nederland – zoals de aanleg van nieuwe wegen en de bouw van woonwijken – doet steeds de vraag rijzen of een gebouw of archeologische plek als monument moet worden behouden. Daar komt bij dat steeds meer categorieën worden voorgedragen als monument, zoals industrieel erfgoed, cultuurlandschappen en graven uit de Tweede Wereldoorlog.

Eind deze maand zal de Tweede Kamer bij de behandeling van de nieuwe nota ruimtelijke ordening al zijdelings praten over de vraag wat er moet gebeuren met de gebouwde en archeologische monumenten. Staatssecretaris Van der Laan heeft bij haar aantreden aangegeven ,,een evenwichtiger, beheersbaarder en op termijn ook betaalbaarder erfgoedbestand'' na te streven. ,,Neem de graven uit de oorlog. In plaats van die allemaal te bewaren, kun je ook een lijst maken met representatieve graven'', zegt de OCW-woordvoerster.

De Raad voor Cultuur, die vorig jaar al pleitte voor actualisering van de rijksmonumentenlijst, vreest echter dat anderhalf jaar te weinig is om een geheel nieuw monumentenbeleid te ontwikkelen. In dat geval zal ,,de voorgestelde beleidsregel een langduriger en of wellicht zelfs meer permanent karakter gaan krijgen''.

Het onderscheid dat Van der Laan wil maken tussen monumenten van vóór en na een bepaalde datum is volgens de Raad ook principieel onjuist. Deze strikte beperking ,,gaat voorbij aan het idee van een dynamisch monumentenbestand'', waarbij voortschrijdend maatschappelijk of wetenschappelijk inzicht nieuw licht kan werpen op monumenten uit een ver verleden.