`Konden we Rutte maar klonen'

De keuze van de VVD voor Mark Rutte als opvolger voor de vorige week tot aftreden gedwongen staatssecretaris Nijs is vooral een signaal aan het CDA: de liberalen willen stevig meebesturen op Onderwijs.

Het was de oplossing voor een zelf gecreëerd probleem. Mark Rutte, tot gisterochtend elf uur staatssecretaris op Sociale Zaken, werd door de VVD-leiding naar het opengevallen staatssecretariaat op Onderwijs gedirigeerd. Hij zei niet lang te hebben nagedacht en ging. Oudgediende Henk van Hoof toonde zich bereid om Ruttes plek op Sociale Zaken in te nemen. VVD-fractievoorzitter Van Aartsen sprak, doelend op Rutte, van een ,,diepte-investering''.

Minister Maria van der Hoeven (Onderwijs, CDA) was als een pauw zo trots toen ze gisteren de nieuwe staatssecretaris (,,een jong politiek talent'') aan haar ambtenaren kon presenteren. En daarmee heeft de VVD na een week van onzekerheden weer rust in eigen gelederen: een sterke positie op het ministerie van Onderwijs om het risico van misbruik door het CDA te minimaliseren én herwonnen vertrouwen van de grootste coalitiepartner.

De afgelopen dagen hebben vice-premier Gerrit Zalm, fractievoorzitter Jozias van Aartsen, de voorzitter van de senaatsfractie Nicoline van den Broek-Laman Trip en partijvoorzitter Jan van Zanen hun scenario rond gekregen. Rondom het VVD-kwartet zegt men dat eigenlijk al afgelopen vrijdag duidelijk was dat het scenario `Rutte naar Onderwijs' het meest voor de hand lag.

Rutte, die geldt als communicatief vaardig, zou het wantrouwen dat bij Van der Hoeven was gerezen tijdens het rampzalig geëindigde staatssecretariaat van Nijs, in één klap weg kunnen nemen én hij wordt in staat geacht zich in rap tempo een volledig nieuw beleidsterrein eigen te maken. ,,Dit was een veilige keus'', aldus een liberaal.

Al voor het weekend werd Rutte informeel gepolst of hij een overstap naar Onderwijs zou willen overwegen. Rutte, die gisteren verklaarde pas woensdagochtend om negen uur formeel door de VVD-vice-premier Zalm te zijn gevraagd, legde uit dat dit hét moment voor een overstap is. ,,Er staat al een heleboel op de rails. De Wet Werk en Bijstand is erdoor, de kaderwet voor de pensioenen staat in de steigers. Er is nog een berg werk te doen, maar zij (de VVD-top, red.) hebben besloten dat switchen nu het beste is'', zei hij.

Een mooie bijkomstigheid voor de VVD én voor de jonge staatssecretaris zelf is dat Rutte de komende tijd de kans krijgt zichzelf te verbreden. Rutte zelf houdt overigens nadrukkelijk de mogelijkheid open na deze kabinetsperiode weer terug te keren naar het bedrijfsleven. ,,Ik kijk wel of ik over drie jaar nog politiek fris ben'', zei hij gisteren. Daarmee geeft hij overigens ook aan vooralsnog geen bedreiging te willen zijn voor het leiderschap in de partij. Rutte benadrukte desgevraagd zelfs dat Van Aartsen en Zalm de crisis van de afgelopen dagen samen ,,goed hebben gemanaged''.

En zo kon de VVD de problemen die vorige week ontstonden na het rommelige aftreden van Nijs, die van de Kamer mocht blijven maar van de VVD-top weg moest, tot tevredenheid van velen weg nemen. Rutte toonde zich ingenomen, omdat hij aan een nieuwe uitdaging toe was. De VVD-leiding zei content te zijn, omdat de liberalen met Rutte een sterke `waakhond' op Onderwijs hebben als tegenhanger van Van der Hoeven. Het CDA is ook niet ontevreden omdat de komst van de inmiddels als `zwaargewicht' bekend staande Rutte naar Onderwijs ook in positieve zin afstraalt op minister Van der Hoeven. En Henk van Hoof mag in zijn handen knijpen omdat hij werkloos thuiszat nadat hij tot zijn eigen frustratie na zijn staatssecretariaat op Defensie in Paars II uitgerangeerd leek.

De enige die teleurgesteld was, was Kamerlid Clemens Cornielje, langjarig onderwijsspecialist van de fractie. Cornielje, een verklaard voorstander van artikel 23 van de Grondwet waarin de godsdientvrijheid in het onderwijs is vastgelegd, kan voor de VVD niet als tegenwicht van Van der Hoeven fungeren omdat hij ideologisch te dicht op het CDA zit.

Wat duidelijk is geworden uit de banencarrousel na de val van Nijs, is dat de VVD kennelijk kampt met een gebrek aan nieuw politiek talent. Dat men in eerste instantie voor de opvolging van Nijs dacht aan VVD-senator Uri Rosenthal (die direct weigerde) en dat men de `paarse bestuurder' Van Hoof laat terugkeren, benadrukt de talentenarmoede aan het liberale front. VVD'ers ontkennen dit en wijzen erop dat er snel een oplossing gevonden moest worden, hetgeen het aantal potentiële kandidaten drastisch beperkte. Maar uiteindelijk was Rutte de enige die in aanmerking kwam om de klus op Onderwijs te klaren. Een VVD'er over Rutte: ,,Als we konden, gingen we hem klonen.''