Hoe kunst en democratie samengaan

Kunstenaar Martijn Engelbregt buigt zich over een nieuw kunstwerk voor de Tweede Kamer. Het Nederlandse volk mag meebeslissen.

Een van de dependances van de Tweede Kamer in Den Haag, het Logement, moet opgesierd worden met een kunstwerk. Het budget dat de Rijksgebouwendienst beschikbaar stelt is 160.000 euro. Kunstenaar Martijn Engelbregt zag in dat bedrag de som van één eurocent per inwoner van Nederland. Hij besloot het geld daarom in samenspraak met Nederland te besteden, richtte `de Dienst' op en vestigde zich in het hart van de Nederlandse democratie.

In de gang van het Logement bouwde Engelbregt bij gebrek aan ruimte op de grond zijn kantoortje op een vier meter hoge paal. Bij de deuropening staat een Delftsblauw spaarvarken voor als een voorbijganger een extra eurocent kwijt wil. Er ligt een stapel Dienstbodes, krantjes waarin het laatste nieuws over `de Dienst' staat. Op een oppervlakte van twee bij twee, met uitzicht op de parlementaire enquêtezaal, verzamelt Engelbregt in rijen ordners de kunstvoorstellen die mensen via de site of een speciaal voorstelformulier kunnen doen. ,,Ik onderzoek hoe democratie en kunst bij elkaar kunnen komen'', zegt Engelbregt.

Het leverde `de Dienst' de eerste maand zestig uiteenlopende inzendingen op. Zelf deed Engelbregt achttien nogal komische voorstellen. Zoals het plan om twee hondenhokjes in de tuin van het Logement te zetten voor Kenneth en Carla, de hondjes van Pim Fortuyn. Of het idee om de door politici vaak gebruikte zin `Laten we wel wezen' op de gevel van het gebouw te zetten. Ook tussen de inzendingen zitten een aantal gedurfde plannen. Iemand oppert om een bronzen beeld van een gemartelde Irakese gevangene op een sokkel te plaatsen, met op de gevel achter hem de tekst `God bless America'. Bezoekers van de site www.de-dienst.nl kunnen de voorstellen een cijfer geven. Op basis van de beoordelingen schrijft Engelbregt eind dit jaar een advies aan de kunstcommissie van de Tweede Kamer. ,,Juist de extreme voorstellen krijgen hoge en lage stemmen'', vertelt de kunstenaar. ,,Dat is interessant. Extreem hoort misschien wel bij kunst.''

Engelbregt is als kunstenaar constant op zoek naar reacties van mensen. Het illegalenformulier bijvoorbeeld, een enquête waarmee hij in Amsterdam onderzoek deed naar de bereidheid om illegalen aan te geven, zorgde begin dit jaar voor veel ophef. Engelbregt: ,,Ik onderzoek hoe mensen reageren als ik ze op een andere manier tegen vanzelfsprekende zaken aan laat kijken.'' Zijn huidige project zou ook een gewaagd resultaat kunnen hebben. Grenzen de projecten van Engelbregt niet aan provocatie? ,,Nee, ik provoceer niet, ik nodig uit. Ik wil dat iedereen de ruimte krijgt om zijn zegje te doen.'' Ook wanneer dat minder positief uitpakt. Iemand vroeg via het voorstelformulier zijn eurocent terug vanwege een gebrek aan vertrouwen in Engelbregts project. En een student schreef dat het niet uitmaakt wat voor kunstwerk het wordt, zolang het maar goedkoop is. ,,Nederland zit in een recessie, mensen in een verzorgingstehuis moeten drie uur wachten op een toiletbezoek!''

In het Logement, het voormalig ministerie van Buitenlandse Zaken en het voormalige Rijksarchief, werken driehonderd ambtenaren en politici, van vooral de LPF. Voorbijgangers reageren vaak verbaasd: ,,Wat zit jij hier zielig in je eentje?'' ,,Waar is in godsnaam dat vogelhuisje in de gang voor?'', zegt Floris Weegink, stagiair Informatievoorziening van de Tweede Kamer. ,,Ik vraag me in alle eerlijkheid af hoe hij denkt de voorstellen te realiseren. Als mijn brieven al tien keer nagekeken moeten worden voordat ze verstuurd worden, hoe kan hij het dan voor elkaar krijgen dat er enorme letters op de gevel komen te staan. Hij moet niet al te artistieke fratsen uithalen.'' Een medewerker een paar kamers verderop is feller. ,,Geldverspilling is het. In de Kamer kan niks, voor medewerkers is nauwelijks werkplek, en dit kan dan wel.''