Obouhov: compleet in 2005

Kniga zhizni/ Le livre de vie (1916-1925), het magnum opus van Nicolas Obouhov, zal volgend jaar in het Holland Festival voor het eerst compleet worden uitgevoerd. In het Amsterdamse Concertgebouw klonk daarvan nu een voorproefje met het voorspel, uitgevoerd door het glanzende Radio Symfonie Orkest.

Nicolas Slonimsky verhaalt in zijn memoires hoe de echtgenote van de Russisch-Franse componist Nicolas Obouhov (1892-1954) het ten slotte beu was, dat haar man alleen nog maar leefde voor Kniga zhizni/ Le livre de vie. Ze besloot het manuscript, in volledige vorm zo'n 2000 bladzijden, te vernietigen, maar werd op heterdaad betrapt. Nu ligt het levenswerk van Obouhov in de Parijse Nationale Bibliotheek, bewaard in een met goud en zilver beslagen doos, gedecoreerd met robijnen en rode zijde.

Le livre de vie (Het boek van leven), ook betiteld als een `action sacrée', was bestemd voor de viering van Christus' opstanding, een nacht en een dag achteréén. Het is minder een muziekstuk dan een theatraal mysteriespel. Vandaar de cultische symbolen en een lange inleiding in archaïsch Russisch.

De met bloed geschreven figuren echter verwijzen niet naar Christus maar naar het bloed dat werd vergoten in de Russische revolutie. Zoals men heiligenafbeeldingen als niet afkomstig van mensen beschouwde, maar als een geschenk van de hemel, zo achtte Obouhov zich niet de maker, maar de `ontdekker' van Le livre de vie. Hij ondertekende met Nicolas l'extasié of Nicolas l'illuminé.

En een ontdekker dat was Obouhov! Ver voor Schönberg ontwikkelde hij een origineel twaalftoonssysteem, zoals hij ook al voor zijn emigratie in 1918 naar Parijs elektronische instrumenten ontwierp als de `ether' en het `kristal'. Bekender werd het Croix sonore, dat ook voorgeschreven is in Le livre de vie, naast een vocaal trio waarin de sopraan Monique Krüs excelleerde en een dreunend vierhandig bespeelde piano.

De voortdurend golvend opzwepende muziek onderstreept dat het laatste oordeel nabij is. Maar boeiender is een klagende melancholie met een zuigende werking.

Van Skrjabin voerde pianist Anatol Ugorski de Zwarte Mis-sonate uit, meer zwierig dan beklemmend, want eenvoudigweg te beheerst. Dit ongewone prachtprogramma werd gecompleteerd door drie werken van Iwan Wisjnegradsky, eveneens barstend van de kosmische aspiraties (`Ik ben het al en het niets en dat is de waarheid'). Het in zijn voortbestaan bedreigde Radio Symfonie Orkest werd ritmisch toegeklapt en toegejuicht. Obouhov zag musici en luisteraars ook als gelijkwaardige partners.

Concert: Radio Symfonie Orkest en Groot Omroepkoor o.l.v. Pascal Rophé. Gehoord 10/6 Concertgebouw Amsterdam.