Losgeld Erkel `principekwestie'

Artsen zonder Grenzen wil het losgeld niet betalen dat Buitenlandse Zaken heeft voorgeschoten om Arjan Erkel vrij te krijgen. AzG vindt het een principezaak.

De VN-diplomaat schudt resoluut zijn hoofd. ,,Ik wijs het principieel af.'' Jan Egeland: ,,Wanneer we losgeld betalen om hulpverleners vrij te krijgen, worden we allemaal doelwit van georganiseerde misdaad.''

Egeland, ondersecretaris-generaal voor humanitaire zaken en noodhulp, zei dit vorige week na een lezing in het Vredespaleis in Den Haag ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de Carnegie-stichting. Het ging over `zijn' Oslo-akkoord, een Noors diplomatiek offensief voor een vredesakkoord in het Midden-Oosten. Nu coördineert de Noor ,,de ontelbare hulpverleningorganisaties'' die zich melden zodra er ergens op de wereld een humanitaire ramp is of dreigt. Hij eet snel een broodje en blijkt goed op de hoogte van de `kwestie Erkel'. ,,Dat is een heel principiële zaak'', oordeelt Egeland. ,,Het zou voor alle partijen én de hulporganisaties zeer slecht zijn als het in de publiciteit zou worden uitgevochten.''

Gisteren werd duidelijk dat de `kwestie Erkel' niet meer binnenskamers wordt geregeld. Het ministerie van Buitenlandse Zaken daagt Artsen zonder Grenzen, de werkgever van Arjan Erkel, voor de rechter. Op deze manier wil het ministerie de 750.000 euro terugvorderen die is betaald voor Erkels vrijlating. Eerder deze week maakte Artsen zonder Grenzen nog een keer duidelijk dat ze het losgeld niet terugbetalen.

Arjan Erkel werd op 12 augustus 2002 ontvoerd. Hij was op dat moment coördinator van Artsen zonder Grenzen in de Russische deelrepubliek Dagestan. Op 11 april 2004 kwam hij onverwachts vrij. Voor zijn vrijlating zou door het ministerie van Buitenlandse Zaken 750.000 euro zijn betaald. Volgens het ministerie is dit bedrag `voorgeschoten' aan AzG. AzG ontkent dit en weigert te betalen.

Erkel toonde zich gisteren verbaasd over de houding van zijn werkgever. ,,Heel vreemd dat Artsen zonder Grenzen, tegen alle adviezen van veiligheidsexperts in, de zaak van het losgeld toch in de aandacht houdt. Je kan zoiets ook stilletjes oplossen.'' Eerder zei hij tegen NRC Handelsblad: ,,Ze (AzG, red.) maken zich erg druk om hun imago, maar maken ze zich ook druk om hun medewerker?''

Maar volgens algemeen directeur Austen Davis van AzG gaat het om een ,,principekwestie''. ,,We worden niet betrokken bij de onderhandelingen de Russische overheid wilde alleen zaken doen met de Nederlandse regering maar krijgen wel de rekening na afloop'', zei Davis gisteren op een persconferentie in Amsterdam. ,,Het gaat ons niet om het geld'', vult Rowan Gillies, voorzitter van de internationale raad van AzG, aan. ,,We hadden ook de makkelijke route kunnen kiezen door het geld op tafel te leggen en verder onze mond te houden.'' Voor AzG gaat het om haar onafhankelijkheid en de verantwoordelijkheid van de Nederlandse regering, niet om ,,goede public relations''.

De relatie met de Nederlandse regering zal volgens hem wel een tijdje ,,ijzig'' blijven. ,,Maar wij hebben van nature een moeilijke relatie met regeringen en dat heeft ons werk niet aangetast. We bestaan al meer dan dertig jaar en werken in tachtig landen.'' Gillies wil het conflict snel opgelost zien. ,,Misschien krijgen we daar in de rechtszaal ruimte voor.''

Om het losgeld terug te krijgen is een rechtszaak, volgens minister Bot van Buitenlandse Zaken, onafwendbaar. Volgens hem heeft de Nederlandse regering de ,,kolen uit het vuur'' gehaald. In het conflict kiest Erkel partij voor het ministerie van Buitenlandse Zaken. Thomas Linde, het hoofd van Artsen zonder Grenzen-Zwitserland (Erkels werkgever) heeft volgens Erkel het ministerie beloofd het voorgeschoten losgeld terug te betalen. AzG-Nederland zou daarvan op de hoogte zijn gebracht. Als gevolg van het conflict is Linde inmiddels van zijn taken ontheven. Met name Jean-Hervé Bradol, hoofd van AzG-Frankrijk was sterk gekant tegen de terugbetaling van het losgeld en bepleit de principiële lijn.

Schertsend zei Egeland vorige week dat hij wel zou willen bemiddelen, ,,maar ik heb het te druk''. Hij wordt volledig in beslag genomen door een crisis die naar hij zegt, ,,dramatischer is dan wat ook in de wereld''. Twee miljoen mensen in de Sudanese provincie Darfur dreigen te verhongeren. Egeland: ,,De kwestie-Erkel moet Nederland zelf oplossen.''