James Fox

Acteur James Fox is in films meestal Engelsman van beroep. Nu speelt hij de koning van Denemarken in `The Prince and Me'.

Zijn elegante kuif, zijn aristocratisch voorkomen, kleine tanden en stijve bovenlip, zijn vermogen op te gaan in de menigte zijn in tientallen films gebruikt en misbruikt om het vage begrip `Brits' mee te stofferen. James Fox is Engelsman van beroep. En zijn filmberoepen zijn al even Engels. Hij is butler geweest, soldaat, spion, bankier, kleermaker en lord, heel vaak lord.

William Fox werd in 1939 geboren te Londen, als zoon van actrice Angela Fox. Hij is de jongere broer van Edward (The Day of the Jackall, Soldaat van Oranje). Onder zijn eigen naam, William, speelde hij als kind zijn eerste rollen begin jaren vijftig. Daarna ging hij studeren en kwam hij weer voor de camera's, nu als James Fox, in The Loneliness of the Long-Distance Runner (1962).

Zijn eerste volwassen hoofdrol was meteen zijn internationale doorbraak. Hij speelde de onvolwassen, pedante rijkeluiszoon Tony die zich door zijn bediende in een angstaanjagende psychologische valstrik laat lokken in Joseph Losey's The Servant (1963). Hoewel Dirk Bogarde de show steelt in de titelrol, is het spel van de dan nog geen 25-jarige Fox van een zelden vertoonde subtiliteit. Onder zijn koele, arrogante buitenkant gaat een diep verlangen naar onderdanigheid schuil.

Van die ambiguïteit zou Fox nog vaker gebruik maken in zijn lange filmcarrière, maar alleen in zijn beste rollen. In dit verband kunnen we A Passage to India (1984), The Remains of the Day (1993) en Sexy Beast (2000) noemen. In The Remains of the Day is hij een Britse aristocraat die meent op eigen houtje Engeland en nazi-Duitsland te kunnen verzoenen. Het is een bijrol, maar wel eentje die om de uiterst precieze acteerstijl van Fox vraagt.

Toch heeft James Fox zich ook zonder zichtbare problemen overgeven aan pret- of gemaksrollen, zoals in Those Magnificent Men in Their Flying Machines (1965), waarin hij alweer een Britse aristocraat speelt, maar nu zonder dubbele bodems en verborgen drijfveren, of Patriot Games (1992), waar het zijn voornaamste Britse taak is, bijna te worden geliquideerd door een team van Ierse sluipschutters. In The Prince and Me die deze week in Nederland uitkomt, kan hij op de automatische piloot koning Harald van Denemarken spelen.

Zijn wonderlijkste rol is zonder twijfel die van zware jongen Chas in Performance van Donald Camell en Nicholas Roeguit 1970. Ook hier maakt hij weer zo'n karakterverwisseling door, nu onder invloed van psychedelica en uitgedrukt in een verwarrende filmstijl die onder legendarische omstandigheden is ontwikkeld door de even geniale als labiele regisseur Camell. Hij ruilt in deze film van plaats, van persoonlijkheid, kun je zelfs zeggen, met een has been popster, gespeeld door Mick Jagger. De wisselwerking tussen de uitbundige Jagger en de ingehouden Fox zou de film al de moeite waard maken, ook als Camell minder geniaal was geweest.