Het beeld

Twee verzenuwde naties konden al wekenlang maar aan één ding denken. Wie denkt dat alleen in Nederland de televisie en andere populaire media het publiek volpompen met haat, moet eens de Bildzeitung lezen of kijken naar het ZDF-cabaretprogramma Nachgetreten! Ook daar gedragen volwassen mannen zich als kleuters, als ze aan de voetbalwedstrijd Duitsland-Nederland refereren.

Ernstiger is dat ook van huis uit minder populistische programma's denken dat ze hun bestaansgrond zouden verliezen als ze niet meedoen aan de oranjeziekte. TV3, potentieel een vrijhaven voor voetbalhaters, wil dagelijks toch ook een door de liefhebbers al tien keer eerder bekeken fragmentje vertonen, voordat het over ballet of boeken mag gaan. Nova/Den Haag vandaag riep mensen die zich gisteravond op straat dorsten te begeven, onder wie commentator Maarten van Rossem, publiekelijk ter verantwoording. Politici wisten wel dat ze moesten beloven 's avonds te zullen kijken. Ook Ayaan Hirsi Ali (VVD) kreeg een oranje bal in de handen gedrukt, en boog voor `een beetje volksgekte'. Een buitenlander die niet juicht voor Oranje, lijkt immers niet goed ingeburgerd.

In dit klimaat was het een moedige daad van NOS en ZDF om een gezamenlijke voorbeschouwing te organiseren, met de aanvoerders van de beide teams in 1974: de nu elk in eigen land over goddelijke status beschikkende Franz Beckenbauer en Johan Cruijff. De NOS zond het gesprek rechtstreeks uit, de Duitse zender met lichte vertraging, maar wel veel langer. Cruijff sprak voor het eerst sinds zijn schooljaren Duits, met het vertrouwde Betondorpse accent, maar vrijwel foutloos.

Uiteindelijk werd het een gelijkspelletje, hetgeen door de Duitsers als een overwinning op de angst voor de Hollanders werd begroet, en in het zich superieur wanende Nederland als een martelgang door het oog van de naald. De analyse van Cruijff was achteraf vernietigend. Hij zei wel vijf of zes keer dat het spel van het Nederlandse team niets met voetballen te maken had, ook al kom je er misschien een ronde verder mee. Dat is nog niet uitgesloten.

Je moet er niet aan denken wat er gebeurd zou zijn als het door media en commercie opgefokte oranjegepeupel al na één wedstrijd alle illusies definitief verloren had door een nederlaag met 3-0. De opkomst van Pim Fortuyn is vaak in verband gebracht met de woede over het missen van het WK voetbal in 2002. Wie zou het nu moeten ontgelden, als `we' buitengesloten worden van de volgende ronde? De Polen die onze banen willen inpikken lijken een geschikte kandidaat, maar ook het steeds autocratischer en triomfantelijker gedrag van die andere Oranjes komt in aanmerking. Tussen neus en lippen door meldde Philip Freriks gisteren in het NOS Journaal dat volgens de RVD berichten over het monopolie van koningin Beatrix op het Wilhelmus op een misverstand berusten. Dat kan dus voortaan weer overal gespeeld worden, zou de conclusie moeten luiden. En de koningin kan zich niet alleen best zelf verdedigen, maar doet dat ook, met een perfect gevoel voor timing.