CIA ziet geen goed of fout

Het is vooral de toon waarop Sam Halpern spreekt die doet huiveren. ,,Het is niets bijzonders. Moord is een instrument van de regering. Verder niets'', zegt hij. Het klinkt alsof het over een griepje heeft. Maar aan het woord is de man die deel heeft gehad aan ten minste acht moordaanslagen op de Cubaanse leider Fidel Castro.

Halpern was jarenlang de belangrijkste CIA-agent op Cuba. In de driedelige serie over de Amerikaanse inlichtingendienst, die de EO vanavond begint, is hij degene die zich nog het minst om dat belastende CIA-verleden lijkt te bekommeren. Een CIA-agent, zo lijkt hij te suggereren, zet zijn gevoel aan de kant. Of zoals het voormalige hoofd van de Russische geheime dienst, de KGB, in de Verenigde Staten zegt: ,,Goed of fout is een andere kwestie. Dit is wat de taak was van de CIA – clandestiene operaties.''

Was of is? De geschiedenis van de CIA lijkt opmerkelijk actueel. Waar opeenvolgende Amerikaanse presidenten na het Watergate-schandaal en de val van Nixon de uitzonderlijke macht van de dienst probeerden in te perken, lijkt de huidige president hem weer alle vrijheid te geven. Amerikaanse burgers mogen worden afgeluisterd en achtervolgd, martelen is bespreekbaar en de terughoudendheid waarmee het Witte Huis de buitenrechtelijke executies door Israël van Palestijnse extremisten veroordeelt doet ook op dat punt het ergste vermoeden.

De organisatie heeft een traditie in gebruik van geweld. In de jaren vijftig, zestig was de CIA zo machtig dat zelfs het Witte Huis niet in staat leek haar in te perken. De ene operatie was nog ingrijpender dan de andere. Goedgezinde leiders werden in het zadel geholpen (Guatemala, Iran), anderen vermoord (Allende), oorlogen werden uitgelokt (Tonkin Incident), onwelgevallige lieden systematisch opgeruimd (Operatie Phoenix) en in eigen land werd de vredesbeweging aangepakt (Operatie Chaos).

Aan die kwalijke praktijken kwam eind jaren zeventig ogenschijnlijk een kortstondig einde. Maar door de `Oorlog tegen de Terreur' is de roep om concrete resultaten luider geworden, met als gevolg dat de inlichtingendiensten weer meer vrijheden hebben gekregen. Nood breekt wet. Niets bijzonders.

Geheime oorlogen van de CIA, EO, Ned.1, 23.32-0.25u. en komende twee weken.