Briljante fragmenten in nerveus ballet

Het Nationale Ballet is na jaren weer terug in het Holland Festival en heeft daarvoor flink uitgepakt met het programma Body/ Voice. Het lichaam en de menselijk stem vormen de inspiratiebron voor de twee vaste choreografen van het gezelschap, Krzysztof Pastor en artistiek-directeur Ted Brandsen. Dat beiden lange tijd als dansers bij Het Nationale Ballet werkten en zo geconfronteerd werden met een keur aan choreografische stromingen is duidelijk te merken in hun werk: het heeft een openheid naar allerlei nieuwe bewegingsvormen en is tegelijkertijd trouw aan de klassieke dans.

Body van Brandsen wordt gedanst door drie in leeftijd zeer verschillende dansers: de prille, talentrijke Clemens Soenen, de in de bloei van zijn dansleven zijnde Gaël Lambiotte, en de veteraan Francis Sinceretti. Zij tonen de kwetsbaarheden van het lichaam en de dynamische verschillen van de elementen water, vuur, aarde en lucht. Hoewel de drie centrale figuren dezelfde bewegingen uitvoeren, geeft hun leeftijdsverschil daaraan een andere kwaliteit en kracht. De jonge Soenen is vol verwachting, met een onbevangen directheid en ernst. De rijpe Lambiotte weet exact hoe zijn lichaam optimaal accenten kan aanbrengen. De oudere Sinceretti heeft een vanzelfsprekende autoriteit in alles wat hij doet. Wanneer het toneel zich langzaam met anderen vult, verandert de rol van de drie. Lambiotte krijgt een actieve plaats binnen de groep, de twee anderen onttrekken zich eraan of zien het beschouwend aan.

Brandsen hanteert een fraaie, harmonieuze bewegingstaal vol onverwachte wendingen en krachtige impulsen. Hij maakt goede overgangen tussen het groepswerk en de fragmenten met kleinere bezetting. Op een ongeforceerde manier voegt hij een pittige virtuositeit toe die de uitvoerenden duidelijk inspireert. Er wordt prachtig gedanst, hoewel het groepswerk wat rommelig is. Toch neigt het werk naar een te veel aan esthetiek, ook in de videobeelden van geabstraheerde delen van het menselijk lichaam, en krijgt de kwetsbaarheid van jeugd en ouderdom te weinig aandacht en nuancering.

Anders van opzet is Krzysztof Pastors Voice. Hij richt zich vooral op de emotionele kleur die de zangstem weet op te roepen, durft uitbundigheid, extremen, citaten en clichés te gebruiken en weet daar steeds een persoonlijk signatuur in aan te brengen. Een bonte, vaak bizarre keuze aan aria's en koorwerken uit de oeuvres van Mozart, Schubert en Händel tot Strawinsky en Offenbach, worden door componist/arrangeur Bob Zimmerman naadloos aan elkaar gekoppeld. Ze bieden Pastor de mogelijkheid om de strengheid en esthetiek van de klassieke bewegingstaal te larderen met verrassende en ongewone accenten.

Pastor laat de lichamen kronkelen, de bekkens draaien, de knieën knakken, de voeten onbehouwen stampen of juist heel delicaat even de vloer aanraken. De armen wapperen losjes of completeren heel nauwkeurig de lijn van romp en benen. Dansers Cedric Ygnace, Anna Seidl, Jahn Magnus Johansen, Yumiko Takeshima en Kumiko Hayakawa zorgen voor opwindende, geestige, virtuoze en lyrische hoogtepunten. De bijdrage van verbindend spreker en schrijver Michael Helmerhorst zijn overbodig, met hoeveel spiritualiteit hij zich ook van zijn taak kwijt.

Lang niet altijd weet Pastor de zang met gelijkwaardige beweging te combineren. De eenvoud van de muziek wint het vaak van de nerveuze, overdadige dans. Maar er zitten briljante fragmenten in Voice en het geheel getuigt van onvoorwaardelijke liefde voor de dans, voor het theater. Liefde voor al die mogelijkheden van het lichaam en de stem om uitdrukking te geven aan zaken die niet in woorden te vangen zijn.

Holland Festival: Body/ Voice door Het Nationale Ballet. Choreografie `Body':Ted Brandsen, muziek: Merlijn Twaalfhoven. Choreografie `Voice': Krzysztof Pastor. Met: Holland Symfonia en Koor Nieuwe Muziek. Gezien 15/6 Muziektheater, Amsterdam. Aldaar t/m 21/6. Inl. 020-5518225 of www.het-ballet.nl