`Ze willen onze krant wegdrukken'

De Nederlands-Iraakse journalist Ismael Zayer voelt zich doelwit van een terreurcampagne. Het heeft waarschijnlijk te maken met een conflict over de krant die hij vorig jaar oprichtte.

Ismael Zayer (57), directeur, hoofdredacteur en uitgever van de Iraakse krant Al-Sabah al-Jedid, Nieuwe Morgen, is na een eindeloze woordenstroom even stilgevallen. Zayer, een Irakees met een Nederlands paspoort, heeft net gedetailleerd verteld hoe zijn chauffeur en lijfwacht eind vorige maand werden ontvoerd voor zijn huis in Bagdad door een groep mannen onder leiding van een man in politie-uniform. Het duo werd later dood teruggevonden op een vuilnisbelt, met kogels in nek en hoofd. Deze ochtend opent zijn krant met foto's van de slachtoffers, een jonge knappe man en een dertiger met een snor. ,,Het is een drama'', zegt Zayers vrouw Anneke van Ammelrooy, die ook voor de krant werkt.

De twee doden vormen de voorlopige balans in een naoorlogs conflict waarin geld, macht en persvrijheid de belangrijkste ingrediënten vormen.

Mei 2003, vlak na de Amerikaanse omverwerping van het regime van Saddam Hussein begon Zayer, die vele jaren in Nederland heeft geleefd, de krant Al-Sabah, Morgen, in de nog nasmeulende Iraakse hoofdstad. Die werd zo succesvol dat het Amerikaans-Britse bestuur besloot de krant financieel te steunen. ,,Het plan was dat we na een jaar op eigen benen zouden staan. Irak had een professionele, onafhankelijke krant nodig, Al-Sabah moest een voorbeeld worden.''

Vrij snel werd de krant een van de grootste van het land, waar op dit moment tussen de 100 en 200 kranten en weekbladen verschijnen. ,,We schreven wat we wilden, eerlijk en zonder aan de gevolgen te denken'', zegt Zayer. Concurrerende kranten waren daar niet altijd even blij mee. Al-Muthamar, de krant van de seculiere shi'itische politicus Ahmad Chalabi, klaagde dat Al-Sabah op oneerlijke wijze lucratieve overheidsadvertenties kreeg toegewezen. Vanaf augustus 2003 werd de krant doelwit van een serie pogingen tot aanslagen die dankzij oplettend bewakingspersoneel keer op keer werden verijdeld.

Tegelijkertijd was het officiële `Iraakse Media Netwerk', de door de Amerikanen herbouwde resten van de Iraakse staatsradio en televisie, in handen gekomen van het Amerikaanse communicatiebedrijf Harris. Al-Sabah viel niet onder het netwerk. Tot plotseling de hoogste Amerikaanse bestuurder in Irak, Paul Bremer, middels een decreet bekend maakte dat de krant bij het Netwerk was gevoegd dat in een soort Iraakse BBC moest worden veranderd. Al-Sabah zou de nationale krant worden. ,,De Amerikanen hebben onze krant gekidnapt'', zegt Zayer.

Auto's, computers, notitieblokjes: alles werd bezit van Harris. In de redactiezaal kwam een afgevaardigde van het bedrijf te zitten die de hele administratie doorspitte en uiteindelijk zelfs journalisten tot de orde riep die kritisch over de Amerikaans-Britse coalitie hadden geschreven. ,,Mijn vrouw, ik en vele anderen hebben veel tijd en geld in de krant gestopt, maar met één pennenstreek werd alles afgepakt. We waren Al-Sabah begonnen om een goede krant te maken en nu werden we opeens gecensureerd'', vertelt Zayer in zijn nieuwe kantoor.

Begin vorige maand stapte hij op, met medeneming van het grootste gedeelte van de redactie en het geld. Daarmee begon hij Al-Sabah al-Jedid en kocht hij een nieuwe drukpers. De drukorders die hij had binnengehaald verhuisden ook naar de nieuwe krant en uitgeverij, tot woede van Harris. Niet veel later maakte de woordvoerder van de coalitie bekend dat er een onderzoek zou worden ingesteld naar de financiële handel en wandel van de krant, maar die mededeling werd twee dagen later weer ingetrokken. Zayer is inmiddels een rechtszaak begonnen om de oude naam te claimen en een gerechtelijke uitspraak te krijgen over eigendom en opgebouwde goodwill.

Met de losmaking van Harris begon ook een nieuwe ronde dreigementen van buitenaf, meestal direct aan de redacteuren gericht. De krant zou de lucht in gaan, Zayer zou het loodje leggen en iedereen die bij Al-Sabah al-Jedid bleef werken, zou zijn lot volgen.

De mannen die zijn chauffeur en lijfwacht vermoordden, kwamen eigenlijk voor hem, zegt Zayer. Hij zegt te weten wie hem dood wenst maar wil nog geen namen noemen. Volgens zijn vrouw Van Ammelrooy draait het allemaal om geld en wraak. ,,Bepaalde groepen willen ons uit de markt drukken, mensen met belangen in het oude regime, de mensen die de oude Al-Sabah hebben overgenomen.''

Bij het gebouw van die krant staan politieagenten voor de deur. Een medewerker van Harris wil niet met de pers spreken. De nieuwe hoofdredacteur, Mohammad Abdul Jabar, overlegt voor een gesprek eerst met de Harris-vertegenwoordiger. Vervolgens wil hij niets inhoudelijks meer over de zaak zeggen. ,,Wanneer een kleine vlieg een grote olifant prikt, dan doet de olifant niets'', vertelt hij. ,,Wij negeren Zayer.'' De vertegenwoordiger van Harris in Bagdad neemt zijn telefoon de hele week niet op.

Vorige week was het weer raak bij een medewerker van Zayer. Een groep mannen bedreigde de familie van de drukker van de krant met de dood. ,,We weten wie het zijn, maar de politie doet niets'', zegt Van Ammelrooy. Lang heeft ze volgehouden dat ze niet moet wijken voor terreur, maar de laatste dagen twijfelt ze of ze nog wel langer met haar gezin van vier kinderen in Irak moet blijven. ,,Ik voel me opgejaagd wild, ik ga vermomd over straat'', zegt Van Ammelrooy. De Nederlandse ambassade in Bagdad heeft het gezin onderdak aangeboden, maar Van Ammelrooy gaat liever terug naar Nederland. ,,Ismael wil de president om bescherming vragen, maar ik geloof er niet meer in.''