Vlaams Blok is bijna salonfähig geworden

De opmars van het rechts-extremistische Vlaams Blok zet gestaag door. Op zoek naar verklaringen.

,,Vergelijk het Vlaamse politieke landschap met een wijzerplaat. Tussen 9 en 12 zitten alle partijen, van links naar rechts: extreem-links, groen, de socialisten, de liberalen en de christen-democraten. Tussen 12 en 3 zit niets. En dan, op 3 uur, vind je het Vlaams Blok nog.''

Zo verklaart Anthony Abbeloos, voormalig Vlaams Blok-voorzitter in het dorp Hemiksem (vlak onder Antwerpen), de enorme winst die het Vlaams Blok zondag bij de regionale verkiezingen in België boekte. 24,1 procent van de Vlamingen stemt op de partij. Bijna één miljoen mensen maakten het Blok tot tweede partij van Vlaanderen – net achter de christen-democraten. ,,De gevestigde partijen'', zegt Abbeloos, een jonge man met een textielbedrijf, ,,durven niet rechts van de 12 te komen: dan ga je `richting Blok'. Dus het Blok heeft op die hele rechtervleugel vrij spel. Het kuist zijn taal en trekt zo gematigde kiezers die ontevreden zijn over de andere partijen.''

Het Blok wordt steeds meer een elk-wat-wils-partij. Migranten hoeven het land niet meer uit, als ze maar integreren. Het gezin is hoeksteen van de samenleving, maar als homo's gelukkig zijn, soit. In vooral Franstalig Brussel, dat eens ,,uitgerookt moest worden'', krijg je nu Blok-folders in het Frans in de bus met `Touche pas à la démocratie!' – want sinds het Blok in maart werd veroordeeld wegens racisme, strijdt de partij ineens ook voor de vrijheid van meningsuiting. ,,Ik krijg vaak afkeurende opmerkingen van collega's als ik een Blokker na een tv-debat de hand schud'', zegt politicoloog Carl Devos van de Gentse universiteit. ,,Maar de fatsoenlijk-rechtse kiezer denkt intussen: hmmm, het Blok is soepeler dan ik dacht, ik ga er maar eens op stemmen.''

Op straat verdwijnt het taboe op het Blok. Maar de andere politieke partijen blijven het Blok boycotten. Om het Blok uit de Vlaamse regering te houden, moeten christen-democraten, socialisten en liberalen nu een coalitie zien te vormen – een bijna onmogelijke opdracht. Daarmee bestaat de oppositie vrijwel alleen uit Vlaams-Blokkers, die hun rol als underdog als vanouds kunnen uitbuiten.

En hoewel voorzitter Frank Vanhecke roept dat ,,de Wetstraat [het Belgische Binnenhof, red.] eens naar de Volksstraat moet luisteren'', komt enig respijt van besturen het Blok om nóg een reden goed uit. Dit najaar spreekt het Hof van Cassatie zich uit over de racismeveroordeling in maart. Als de veroordeling wordt bekrachtigd, moet het Blok van naam veranderen en kan het overheidssubsidie mislopen. ,,Klotenproces!'', roept Gerolf Annemans, een gematigd lid van de Blok-top.

Blok-leider Gerolf Annemans: ,,We maken van de nood een deugd. We willen onze naam sowieso veranderen, veroordeling of niet. We gaan nieuwe statuten opzetten en de partijstructuur democratiseren. Zo laten we zien dat we minder radicaal worden. We moeten van de stigma's af.''

Anthony Abbeloos, eens een protégé van Annemans, verliet het Blok in 2002. Alle voorstellen die hij indiende in de raad van Hemiksem werden afgeschoten, omdat ze van het Blok kwamen. ,,Ik werd er gek van.'' Nu leidt hij een lokaal partijtje. Dat dient onder een andere naam dezelfde voorstellen in. Nu worden ze wèl geaccepteerd. Hij stemde zondag voor het Blok, omdat zijn eigen partij niet meedeed. ,,Ik moet niets hebben van de racisten rond topman Dewinter. Maar er is geen andere partij die zegt wat ik denk.''

Het verhaal van Abbeloos is bijzonder, omdat er zelden iemand het Blok verlaat. Veel Blokkers weten niet waar ze anders heen moeten. Ze voelen zich door andere partijen zó in de hoek gescholden, dat ze de stap terug niet snel maken. Maar Abbeloos' relaas is ook een goede illustratie van de draai die het Blok de laatste tijd maakt – de draai naar de main stream-politiek – en het succes daarvan. Politicoloog Stefaan Walgrave van de universiteit van Antwerpen deed onderzoek onder 11.000 jonge, redelijk opgeleide kiezers. ,,Eén op de zeven steekt de Rubicon over. Dat toont aan dat het Blok minder extremistisch wordt en vooral ook, dat het taboe verdwijnt.''

Het succes van het Blok verlamt de gevestigde partijen. Schelden op het Blok jaagt nóg meer kiezers weg. Het cordon sanitaire is contraproductief, erkennen veel politici. Achter de schermen zijn zij soms amicaal met Blok-collega's in het parlement. Maar geen denken aan, dat de koning ooit iemand tot minister benoemt als die wil samenwerken met het Blok, dat Vlaams separatisme predikt en de Belgische federatie wil opblazen.

Sommigen hopen nu dat het Blok aan interne twisten ten onder gaat. Pikt de oude, radicale achterban het, als nog meer scherpe kantjes eraf worden geslepen? Jawel, zegt Abbeloos: ,,Zelfs extremisten die uit de partij zijn gezet, stemmen nog Blok.'' Zijn vroegere mentor Annemans beaamt dit. ,,En als mensen denken dat we Filip Dewinter weg gaan promoveren om bij andere partijen in het gevlij te komen, zoals de Oostenrijkse FPÖ deed met Jörg Haider, vergissen ze zich. We slaan de oude radicalen niet in het gezicht. Ik heb weleens onenigheid met Dewinter. Maar hij is populair. Van hem gaan we geen drop-out maken.''

    • Caroline de Gruyter