Van der Hoeven soepel verder

De Tweede Kamer is bezorgd over de onrust op het ministerie van Onderwijs, maar sprak gisteren wel vertrouwen uit in een herstel.

Elke therapie begint met erkenning van een probleem. En aan die voorwaarde voor genezing voldoet minister Van der Hoeven ruimschoots, meent de Tweede Kamer. Dus kwam ze gisteren zonder kleerscheuren door het debat over de bestuurscultuur op het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Ze kreeg het vertrouwen van de Kamer en kan doorgaan met de reorganisatie van haar departement.

Vooraf leek het een zwaar debat te worden voor Maria van der Hoeven. Het ministerie van OCW ligt de laatste maanden flink onder vuur. De onbevredigende nasleep van de hbo-fraude; een rechtszaak wegens valsheid in geschrifte door ambtenaren (de Jamby-affaire); een kostbare verhuizing van werkkamers van bewindslieden in de nieuwe Hoftoren; een anonieme brief van ambtenaren die de ambtelijke top betichten van zelfverrijking. En afgelopen zaterdag uitten voormalige topambtenaren in NRC Handelsblad kritiek op het ontbreken van leiderschap en continuïteit op het departement.

Reden genoeg voor het eisen van opheldering, zeiden PvdA, VVD, GroenLinks en D66 dit weekend. En als de antwoorden onbevredigend zouden zijn, zou er een motie van wantrouwen volgen, waarschuwde J. Tichelaar (PvdA). Tijdens het debat bleef er van die ferme taal weinig over. Logisch, volgens Tichelaar na afloop, want het verweer van de minister was zeer overtuigend. ,,Voor het eerst kreeg ik het idee dat ze werkelijk doordrongen is van de ernst van de zaak. Ze bagatelliseert of ontkent niets, zoals voorgaande keren.''

Wel toonden alle fracties, met uitzondering van Van der Hoevens CDA, hun ongenoegen over de situatie bij OCW. Ook voor de regeringspartijen VVD en D66 is de maat vol. Kamerlid U. Lambrechts (D66): ,,Ik voel plaatsvervangende schaamte: hoe kunnen wij nog geloofwaardig opereren richting onderwijs?'' Lambrechts benadrukte dat de problemen bij OCW zijn ontstaan onder voorgangers van Van der Hoeven, ,,maar het ligt nu wel opgestapeld op uw bordje''. E. Balemans (VVD) maakte zich zorgen over ,,het beeld van chaos dat wordt gecreëerd'', en vroeg zich af wie er nu precies de leiding heeft.

Van der Hoeven deed uitgebreid verslag over alles wat zij tot nu toe heeft ondernomen, en nog zal ondernemen, om de cultuur te verbeteren. Andere verdeling van verantwoordelijkheden, betere handhaving van de regels, aanscherping (met hulp van oud-minister Job de Ruiter) van de interne klokkenluidersregeling, `tien-minuten-gesprekken' met medewerkers van hoog tot laag. ,,Maar de belangrijkste verandering bereiken we door praten, praten en nog eens praten.''

Over de Jamby-affaire wilde Van der Hoeven weinig kwijt, omdat de zaak nog onder de rechter is. Wel benadrukte ze dat de aangifte destijds niet was gedaan tegen bepaalde personen, maar tegen strafbare feiten. Ook heeft de secretaris-

generaal van OCW contact gelegd met de drie ex-verdachten. Van der Hoeven: ,,Ik vind het heel erg wat er met deze drie ambtenaren is gebeurd.'' Kamerlid J. de Vries (CDA) sloot na afloop van het debat niet uit dat een rehabilitatie voor de drie betrokkenen aanstaande is.

Twee door de oud-topambtenaren gesignaleerde `kwalen' van OCW werden door de Kamerleden met elkaar in verband gebracht. Lambrechts vroeg de minister om een analyse van de relatie tussen het grote verloop van topambtenaren (38 mensen vertrokken sinds 2000) en de hoge uitgaven voor interimmanagers (7,5 miljoen euro in 2003). Soms gaan mensen eerder weg dan je zou willen, zei Van der Hoeven, maar om de vijf jaar verkassen is personeelsbeleid bij alle ministeries. Misschien moet dat anders bij OCW, suggereerde Tichelaar. Het aantal adviesbureaus dat werkt voor OCW is per januari 2004 teruggebracht tot twintig, in de periode 2000-2003 waren het er 98. Op verzoek ontvangt de Kamer een overzicht van zogeheten `draaideuradviseurs', voormalige ambtenaren die later als consultant terugkeren op het ministerie.

Het enige dat ontbrak in het verhaal van de minister, constateerden N. Azough (GroenLinks) en A. Slob (ChristenUnie), is een analyse van de oorzaken van de problemen. Waarom gaan al die ambtenaren zo snel weer weg, bijvoorbeeld? Van der Hoeven sloot af met een voorspelling die ontleend leek aan de Amerikaanse minister van Defensie Rumsfeld, toen hij zich publiekelijk moest verantwoorden voor nare foto's uit Irak. Van der Hoeven: ,,Ik geef u op een briefje: er zullen meer incidenten naar buiten komen, er zullen meer krantenartikelen komen. Een verandertraject vergt veel van mensen, en soms gaat dat van au.''