Pientere fiets schakelt zelf

Een vreemde gewaarwording, dat is het. Af en toe hoor je een piepje en dan zit je in een andere versnelling – zonder dat je er iets voor hoeft te doen. Deze fiets kiest zijn versnellingen zelf uit. Dat het handig is, merk je bijvoorbeeld bij een stoplicht. Bij een gewone fiets vergeet je vaak om in de laatste meters voor het rode licht een paar keer terug te schakelen. Zodat je gestraft wordt met een loodzwaar trappende fiets als het licht weer op groen springt. Deze fiets schakelt in de afremfase zelf een keer of vijf terug, en staat dan sprintklaar bij de stopstreep.

Deze fiets is een Gazelle, model Ultimate, en hij wordt geregeerd door een computer. De Japanse onderdelenfabrikant Shimano heeft het bedacht. Ze noemen het idee smover, en het is een heel pakket. Behalve een versnellingsnaaf met acht versnellingen zit er ook computergestuurde voor- en achtervering op, een dynamo die in de voornaaf is ingebouwd en het geheel van stroom voorziet, een computer die alles regelt, een klein schermpje op het stuur en een paar drukknoppen bij de handvatten voor de persoonlijke instellingen. En natuurlijk verlichting die automatisch aanspringt zodra het donker wordt. Wie dacht dat er aan de fiets niets meer te verbeteren viel, heeft voorlopig stof tot nadenken.

Van al dit vernuft is die automatische versnelling wel het spectaculairst. Je hebt net als in een auto met automatische versnelling de keuze uit een aantal programma's: sportief rijden, kalm rijden en iets daartussenin, en verder kun je met een draaiknopje dat onder de bagagedrager zit al die programma's nog een keer omhoog of omlaag draaien. Met wat proberen heb je het ideale programma vrij snel gevonden.

De computer kijkt alleen maar naar de snelheid, en redeneert dat als die zakt – van bijvoorbeeld 15 naar 12 kilometer per uur – de fietser gebaat is bij enig terugschakelen. En omgekeerd, als de fietser van 16 naar 19 kilometer per uur klimt, dan zal een hogere versnelling voor de hand liggen. In de praktijk klopt dat heel aardig. Overigens is de automatiek ook helemaal af te zetten. Je kunt dan met drukknoppen op het stuur op- en terugschakelen. Een min-knop voor terugschakelen en een plus-knop voor opschakelen. In raceauto's gaat dat net zo.

De commando's – of die nou door de computer of handmatig door de fietser worden gegeven – resulteren in een elektrisch stroompje dat een klein elektromotortje aan het werk zet. Dat motortje – een `stappenmotor' – kan heel nauwkeurig een klein stukje draaien en zo een ander tandwiel inschakelen. De Gazelle Ultimate werkt met een versnellingsnaaf, maar Shimano maakt ook elektrisch bediende derailleurs. Dan kun je zelfs automatisch schakelen met 24 versnellingen. Behalve Gazelle hebben ook Koga Miyata, Giant, Union, Trek en Elan fietsen met de smovers van Shimano in hun pakket.

Hoe futuristisch het in het begin ook lijkt, zo'n fiets die automatisch schakelt, het geheel maakt een doordachte indruk en het werkt ook nog goed. Sterk punt is dat er geen batterijen nodig zijn, de dynamo die in de voornaaf is ingebouwd levert alle energie. Die naafdynamo is ook al om andere redenen een goed idee: het is eigenlijk de enige solide methode om een fiets van energie voor de verlichting te voorzien.

Goedkoop is het niet. Reken maar op een bedrag tussen de 1.500 en 2.500 euro voor een fiets met een smover-uitrusting. En lichter wordt je fiets er ook niet van. De Gazelle Ultimate weegt maar liefst 22 kilo, maar daar zit dan ook een heel pakket op: van een fietsbel die je met een draaibaar handvat bedient tot een computergestuurde – en goed werkende – voor- en achtervering. Goedkopere, simpele modellen zullen ongetwijfeld volgen.

oosterbaan@nrc.nl