Scheepswerf als ingenieus decor voor bedrijvige dans

De Duitse choreografe Sasha Waltz zal tot wellicht in eeuwigheid van dagen bekendstaan als de protégé van Pina Bausch. Maar wie is dat in dansend Duitsland niet? En heeft Waltz zich niet zelf opgewerkt als co-directrice van de Shaubühne am Lehniner Platz in Berlijn? Wat past is dat Sasha Waltz (1963) de traditie van de cultuurkritische houding van de expressionistische dans in ere houdt. In Insideout, te zien op het Holland Festival, neemt ze thema's als consumentisme, identiteit als individuele en/of groepsaangelegenheid en status onder de loep. Waltz keert terug naar de theatrale installatie van de jaren zestig. Die vorm is weer helemaal hip, getuige ook danstheatermakers als Meg Stuart of landgenoot Felix Ruckert die het publiek tot bezoekers en deelnemers maken.

In de scheepswerf Docklands in Amsterdam-Noord dwaal je met tweehonderd anderen door een gigantisch decor dat bestaat uit dozen, hokken, verschuifbare wanden, trappen en zelfs een koelcel annex Amerikaanse aluminium caravan. In het uiterst ingenieuze bouwwerk met onverwachte doorkijkjes – Waltz is een architectendochter – maakt iedereen zijn eigen voorstelling en creëert iedere bezoeker zijn eigen werkelijkheid van tijd en ruimte. Niet alleen het bouwwerk is indrukwekkend: het aantal acteurs en muzikanten bedraagt dertig wat een bedrijvigheid als in een bijenkorf oplevert. Voor je het weet denderen twee dansers naast je de trap op, wordt ergens een lijk gewassen, start een videoprojectie of begint op een dak een elektronisch orkestje muziek van Rebecca Saunders te spelen.

Waltz daagt haar publiek uit in nieuwsgierigheid. Als je wilt, kun je scènes aanhoren over de jeugd van enkele dansers die vertellen over spijbelen, de eerste jazzballetles en andere biografische aangelegenheden. Elders vult een danseres haar panty met flessen zaagsel om vervolgens door tientallen armen die uit een wand steken, heen en weer bewogen te worden.

Insideout heeft een sterk ritme. Normaliter buitelen in dergelijke installaties de scènes nog wel eens over elkaar heen, Waltz neemt haar publiek op gezette tijden bij de hand en stuurt de tijd en ruimte. Op één moment delen de talrijke technici kratjes uit zodat iedereen zittend naar dezelfde voorstelling kan kijken. Wat we zien in de perspex-uitstulpingen is een afspiegeling van het hedendaags hedonisme. In theatrale uitdossingen spelen de dansers ultrakorte scènes waarin de waanzin van het leven zichtbaar wordt.

Sasha Waltz heeft met Insideout een belevenis van de eerste orde geschapen. Dat er postmoderne, wetenschappelijk stellingen aan ten grondslag liggen (Baudrillard en Bourdieu leverden bijvoorbeeld het denkvoer) geeft het het nodige kunstcachet mee. Maar het ontbreekt Insideout toch aan één aspect van het ouderwetse theater: gevoel en directe emotie. Deze installatie is er voor hoofd en hersens, het hart moet je er maar zelf bij betrekken. Dat kost de nodige moeite.

Holland Festival: Insideout van Sasha Waltz. Gezien 11/6 Docklands Amsterdam. Aldaar t/m 16/6. Inl: 0900-0191 of www.hollandfestival.nl.