`NS hoeft geen winst te maken'

Het CDA vindt dat de marktwerking bij de NS desastreus heeft uitgepakt. NS hoeft geen winst te maken, zo luidt het nieuwe fractiestandpunt.

De verzelfstandiging van de Nederlandse Spoorwegen heeft desastreus uitgepakt. De marktwerking bij NS is te ver doorgeslagen. De Nederlandse Spoorwegen hoeven geen winst te maken. Dat schrijft het CDA in zijn fractiestandpunt `Visie op de toekomst van de Nederlandse Spoorwegen' dat binnenkort gepresenteerd wordt. ,,In plaats daarvan moet NS zich gaan richten op de kwaliteit van de dienstverlening. NS moet zich meer ontwikkelen als een maatschappelijke onderneming met oog voor het publieke belang van openbaar vervoer die winstgevende activiteiten inzet om minder winstgevende baanvakken of tijdstippen te financieren.''

In de notitie zet de regeringspartij zich af tegen het beleid van de vorige twee paarse kabinetten, waarin de nadruk lag op marktwerking in het openbaar vervoer. Concurrentie op het spoor zou tot een doelmatiger, kostenefficiënter vervoer leiden, vonden destijds VVD en PvdA.

Het CDA heeft daar tot nu toe weinig van gemerkt, zegt Tweede-Kamerlid Eddy van Hijum, auteur van de CDA-visie. Zijn fractie verschilt bovendien van mening met de huidige staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, Melanie Schultz van Haegen, verantwoordelijk voor de NS, over het publieke belang van de onderneming. Schultz vindt dat dit belang niet meer inhoudt dan `verbindingen tussen grote steden tijdens werkdagen in de spits'. Het CDA vindt ook treinverbindingen buiten de spits en buiten de Randstad belangrijk.

Van Hijum: ,,Wij vinden dat de trein een belangrijke rol speelt in het beperken van de files, in de bereikbaarheid van steden en regio's en voor de toegankelijkheid tot vervoer voor mensen zonder alternatief, zoals ouderen en gehandicapten. De huidige visie van de staatssecretaris vinden wij veel te beperkt.''

Het CDA komt met zijn standpunt aan de vooravond van de debatten in de Tweede Kamer over de zogeheten vervoersconcessie die het ministerie van Verkeer en Waterstaat momenteel met NS voorbereidt. Deze concessie geeft NS tot 2015 het alleenrecht over het hoofdrailnet te mogen rijden. Het CDA vindt de beoogde privatisering van NS in 1995, in gang gezet door de VVD, ,,ondoordacht''.

U wilt de verzelfstandiging van 1995 terugdraaien?

,,Beslist niet. Het CDA ziet niets verkeerds in verzelfstandiging an sich. Wij zeggen alleen dat het bij NS verkeerd gegaan is vanaf het moment dat het bedrijf zich van de politiek moest gaan voorbereiden op concurrentie en een beursgang. Het onderhoud van treinstellen werd verwaarloosd en het langetermijndenken werd ingeruild voor het behalen van financieel rendement op de korte termijn. NS schrapt in de daluren, en concentreert zich op de winstgevende trajecten. Het lijkt wel of ieder baanvak winstgevend moet zijn.''

Wat u betreft hoeft niet ieder baanvak winstgevend te zijn?

,,NS hóéft geen winst te maken. Wij vinden dat NS de `onaantrekkelijke' baanvakken, buiten de spits, moet gaan financieren met de winstgevende.''

Maar dan verdient NS minder en worden de treinkaartjes duurder.

,,Dat hoeft niet. Voorwaarde daarvoor is wel dat er een grens moet worden gesteld aan de stijging van de infraheffing, de vergoeding die NS betaalt aan het ministerie voor gebruik aan het spoor. Verder moet NS de garantie krijgen ook op de lange termijn niet bang te hoeven zijn voor concurrentie op het hoofdrailnet. Nederland moet geen haast maken met de invoering van marktwerking op het hoofdrailnet, zoals de Europese Commissie wil.''

U vraagt NS af te zien van winst maken. Wie gaat dat betalen?

,,NS heeft geld genoeg als de infraheffing niet te veel stijgt. Het bedrijf krijgt subsidie voor het rijden op onrendabele trajecten. Nu pot NS winsten op, om een zo gunstig mogelijk rendement te kunnen laten zien. Als dat niet meer hoeft, kan de winst terug in het bedrijf.''

Maar NS heeft vorig jaar 37 miljoen euro verlies gemaakt met het rijden van treinen.

,,Het rijden van treinen was verliesgevend, maar het gehele concern maakte winst. Bovendien vraag ik mij af of het rijden van treinen écht verliesgevend is geweest. We weten namelijk niet hoe NS dat berekend heeft, omdat NS niet verplicht is de resultaten per bedrijfsonderdeel weer te geven. Mijn indruk is dat het binnenlandse vervoer het over 2003 helemaal niet zo slecht gedaan heeft.''

Als NS geen winst meer hoeft te maken, wie controleert dan nog of NS doelmatig opereert?

,,Consumentenorganisaties als reizigersorganisatie Rover en de Consumentenbond. Die moeten meer macht krijgen. In de concessie moeten straks harde afspraken komen te staan over punctualiteit en de stijging van de tarieven. Prijsstijgingen van treinkaartjes moeten gekoppeld worden aan de prestaties van het bedrijf. Je moet NS ergens op kunnen afrekenen.''