Kampfgeist met vleugje creativiteit (Gerectificeerd)

Nederland speelt morgenavond zijn eerste wedstrijd op het EK voetbal tegen Duitsland. De aartsrivaal van Oranje is gebrand op eerherstel, na een serie blamerende nederlagen in de oefencampagne. ”We zijn naar elkaar toegegroeid.”

Nederland telt zestien miljoen bondscoaches, klaagt keuzeheer Dick Advocaat over zijn kritische achterban. Volgens dezelfde theorie weet zijn collega Rudi Völler zich deze maand op de vingers gekeken door tachtig miljoen landgenoten. In Duitsland wordt alles uitvergroot. Onder het motto: Himmelhoch jauchend, zum Toden betriebt. Met als grootste verschil dat in Duitsland vooral het resultaat telt. Wat dat betreft heeft Völler het gemakkelijker dan Advocaat. De Duitse bondscoach hoeft alleen maar te winnen, 'mooi voetballen' mag hij aan de Zuid- Europese tegenstanders overlaten.

Alleen oud-international Günter Netzer verlangt meer dan drie punten. Als tv-analyticus spuide hij na elke interland forse kritiek op het Duitse spel, dat in zijn tijd (beginjaren zeventig) nog om techniek draaide maar sindsdien als krachtvoetbal te boek staat. Toen Netzer vorig najaar na een gelijkspel tegen IJsland in de EK-kwalificatiereeks voor de tv sprak van een wanprestatie, kon Völler zich niet langer beheersen. Hij schold hem uit voor rotte vis, de presentator incluis. De repliek van Völler leverde spannende televisie op. Hij verlangde steun van de achterban en noemde de kritiek van Netzer laf.

Gelukkig voor Völler wordt hij altijd gesteund door hét geweten van voetballend Duitsland. Franz Beckenbauer, bijgenaamd Der Kaiser, spaart de geplaagde bondscoach in zijn invloedrijke columns in het boulevardblad Bild. Minder lovend is de tweevoudige wereldkampioen (als speler in 1974 en als trainer in 1990) over de vorm van Michael Ballack, die als spelverdeler van Bayern München (de club van Beckenbauer) een matig seizoen doormaakte. De technisch vaardige en veelscorende middenvelder, bijgenaamd Der kleine Kaiser, is voorbestemd het Duitse elftal naar de tweede ronde te leiden. Op een persconferentie in de Algarve liet Ballack zich zaterdag gematigd optimistisch uit over de Duitse kansen.

Om uit te drukken wat Oranje morgen kan verwachten, gebruikte de sterspeler een term die volgens sommige Duitsers uit de Middeleeuwen stamt: den schneid abkaufen. Dit betekent zoiets als: met veel bravoure je tegenstander tegemoet treden. Ballack wilde er zelf geen uitleg aangeven. ”Jullie Nederlanders zullen wel zien wat het inhoudt. Wij zullen het in elk geval van onze teamprestatie moeten hebben. De afgelopen dagen is de groep behoorlijk naar elkaar toegegroeid. En we weten ook dat er voor ons altijd respect bestaat op grote eindtoernooien”, zei de speler die twee weken geleden tegen malta vier keer scoorde; een prestatie die Gerd Müller voor het laatst in 1972 had geleverd.

Ballack beschouwt Oranje als een ploeg met individueel sterke spelers. ”In dat opzicht kun je deze ploeg scharen onder de topfavorieten. Maar als collectief is de kracht van het Nederlands elftal toch minder. Dat blijkt wel uit het feit dat de Hollanders ontbraken op het laatste wereldkampioenschap in 2002. Ze zullen moeten aantonen dat ze met hun nationale ploeg terug zijn aan de top. Wat dat betreft hebben ze wat goed te maken. Ik verwacht een zware wedstrijd. We zullen Nederland niet in zijn spel laten komen. Want dan ziet het er slecht voor ons uit.”

Net als het Nederlands elftal trainden de Duitsers gisteren achter gesloten deuren. Völler lijkt nog te twijfelen of hij zijn elftal met één of twee spitsen wil laten spelen. Voor de hand ligt dat alleen Kevin Kuranyi voorin zal spelen. Het middenveld is dan sterk bezet met Ballack, Bernd Schneider, Torsten Frings, Dietmar Hamann en Frank Baumann. De laatste linie, ook wel Viererkette genoemd, bestaat waarschijnlijk uit Arne Friedichs, Jens Nowotny, Christian Wörns en Phillip Lahm. Op doel staat al bijna tien jaar Oliver Kahn, die gebrand is op eerherstel na een serie blunders bij Bayern.

Het Duits elftal heeft net als Oranje een hotel in de Algarve als onderkomen. Daar was het zaterdag met 32 graden nog iets warmer dan enkele tientallen kilometers westelijker in het Nederlandse kamp. In de Duitse accommodatie lijkt de veiligheid minder scherp. Slechts een enkele bewaker houdt de wacht. In het hotel heerst een ontspannen sfeer. De televisiezender ZDF heeft een eigen redactielokaal. Het is hoofdsponsor Mercedez-Benz die in het oog springt. Voor de ingang staan twee pronkstukken, de nieuwste modellen.

De oefencampagne van Die Mannschaft verliep verre van vlekkeloos. Keihard was de kritiek na de 5-1 nederlaag tegen Roemenië, gematigd positief was de reactie op de 2-0 zege op Zwitserland, ronduit negatief waren de meningen over de 2-0 nederlaag tegen Hongarije. Tussendoor behaalde Duitsland nog een 7-0 zege op Malta. De korfbaluitslag tegen het ministaatje was alleen goed voor het zelfvertrouwen. Discussies over tactiek en spelsystemen laten de Duitsers liever aan de nederlanders oer. Het resultaat is heilig.

Duitsland werd drie keer wereldkampioen en drie keer Europees kampioen. het was ook vier keer verliezend finalist op een WK en twee keer verliezend finalist op een EK. Geen enkele deelnemer bij Euro 2004 kan bogen op zo'n erelijst. Maar de tijd is voorbij dat een combinatie van geluk, werklust, zelfvertrouwen en atletisch vermogen voldoende was voor een plaats in de eindstrijd. Hardlopers zijn doodlopers in het hedendaagse voetbal.

De Duitse voetbalbond (DFB) probeert meer werk te maken van de jeugdopleiding om technisch betere talenten te kweken. Zo zijn er door het hele land 390 opleidingscentra waar 22.000 geselecteerde spelers (jongens en meisjes) van 11 tot 17 jaar voetbaltraining krijgen. De 27.000 amateurverenigingen worden meer beschouwd als belangrijke kweekvijvers. In het afgelopen seizoen was er voor het eerst een Bundesliga voor A-junioren. Het zal nog wel een poosje duren, voordat het nieuwe jeugdbeleid zijn vruchten gaat afwerpen.

Onder bondscoach Völler, die in het najaar van 2000 in dienst trad, leed Duitsland in vriendschappelijke wedstrijden acht nederlagen tegen acht grote voetballanden. Het gebrek aan balvaardigheid werd tegen Italië, Brazilië, Argentinië, Frankrijk en Nederland pijnlijk zichtbaar. Duitsland compenseert zijn technische tekortkomingen van oudsher met Kampfgeist, maar alleen tegen het mentaal kwetsbare Portugal en Nederland kan de voorbeeldige wedstrijdmentaliteit het gebrek aan kwaliteit camoufleren. Kortom: de stelling van Gary Lineker is niet langer houdbaar. De Engelse spits uit de jaren tachtig en negentig verzuchtte ooit: 'Een wedstrijd wordt gespeeld door 22 spelers en na negentig minuten hebben de Duitsers gewonnen'.

In de huidige selectie zitten een paar spelers met Turkse en Italiaanse voorouders. Deze ontwikkeling heeft volgens oud-international Uli Stielike een positief effect op de artisticiteit van de voetballers, maar wellicht een negatieve invloed op de mentaliteit van de internationals, verklaarde hij in de Volkskrant. Stielike, in de jaren tachtig als speler van Real Madrid het toonbeeld van degelijkheid én houterigheid: ”We moeten oppassen dat de traditionele deugden van het Duitse voetbal, zoals conditie, discipline en gevoel voor eigenwaarde niet verloren gaan.”

Andere oud-internationals klagen over het gebrek aan persoonlijkheden in de huidige selectie, die zou bestaan uit een stel ja-knikkende eenheidsworsten. Völler, als speler een toonbeeld van ambitie, is het gedeeltelijk met die kritiek eens. Hij verlangt van zijn spelers dat ze met de borst vooruit lopen.

Na afloop van de nederlaag in de laatste oefenwedstrijd kreeg hij nog een tip van zijn oud-ploeggenoot Lothar Matthäus, die als bondscoach van Hongarije een verrassende zege behaalde op zijn landgenoten. ”Alle middenvelders moeten tegen Holland zoveel mogelijk op doel schieten, want Edwin van der Sar heeft als keeper zijn beste tijd gehad”, zei Der Lothar tegen Der Rudi.

Rectificatie

Kampfgeist

In het artikel Kampfgeist met vleugje creativiteit (14 juni, pagina 17) zijn door technische onvolkomenheden enkele gecorrigeerde frasen niet opgenomen. De uitdrukking `Himmelhoch jauchend, zum Toden betriebt' moet luiden `Himmelhoch jauchzend, zu(m) Tode betrübt'. De uitdrukking `den Schneid abkaufen' is een niet ongebruikelijke zegswijze voor (iemand) de moed ontnemen.