Internet zonder houdgreep

Internet als vrijhaven? Dat valt in de praktijk tegen. Een Amerikaans licentiesysteem probeert nu de knellende greep op auteursrecht te verzachten.

Creative Commons komt naar Nederland. De naam staat voor een Amerikaans initiatief om de knellende greep van het auteursrecht op internet te verzachten. Met name de muziekindustrie onderneemt de laatste tijd draconische juridische actie tegen ongeautoriseerde gebruikers. Creative Commons wil juist het publiek domein vergroten door een stelsel van licenties (gebruiksvergunningen) die er op zijn gericht materiaal te delen. Literatuur, fotografie, muziek, film, wetenschappelijk werk. In de VS zijn al een miljoen werken onder de verruimde spelregels gebracht.

Vrijdag presenteren de Stichting Nederland Kennisland en het Amsterdamse internetcentrum De Waag de Nederlandse versie van de Amerikaanse licentie. Deze is door het Instituut voor informatierecht (IVIR) van de Amsterdamse universiteit vertaald en aangepast aan het Nederlandse recht. De actie is op gang gebracht door Lawrence Lessig van de Stanford universiteit, die bezig is in de wereld van internet de status van goeroe te krijgen. Hij is aanwezig bij de lancering van de Nederlandse versie als onderdeel van een grote promotietocht. Onder meer Brazilië, Japan, Finland zijn Nederland al voorgegaan. Vorige week werd Creative Commons (CC) gepresenteerd in Duitsland, Frankrijk moet deze zomer volgen.

De licentie van Creative Commons kent verschillende varianten. De meest radicale is dat het materiaal geheel wordt vrijgegeven. Maar er zijn ook voorwaarden mogelijk zoals: naamsvermelding, niets wijzigen aan het origineel zonder voorafgaande toestemming. Of gelijk oversteken: de gebruiker verplicht zich zijn eigen werk onder gelijke voorwaarden te publiceren. Belangrijk is tenslotte de mogelijkheid commerciële toepassing van CC-materiaal uit te sluiten. Daarvoor geldt dan het gewone auteursrecht, met bijbehorende vergoedingen. De twee benaderingen sluiten elkaar overigens bepaald niet uit. Lessig gaf zijn laatste werk The Future of Ideas vrij op internet en publiceerde tegelijk een boekeditie bij een reguliere uitgever waarvoor gewoon betaald moet worden. ,,Dat illustreert dat oude en nieuwe markten van informatie elkaar niet hoeven te bijten'', zegt Bernt Hugenholtz van het IVIR.

Lessig baseerde zijn model op wat hij betitelt als een elementaire waarheid van alle creativiteit. Kunstenaars hebben altijd oude werken omgezet in nieuwe. Zelfs amusementsconcern Disney heeft zijn klassieke en lucratieve bestand van tekenfilms te danken aan de verhalen van anderen: Sneeuwwitje, Assepoester, Pinokkio. Het is volgens Lessig vreemd om leentjebuur te spelen bij de gebroeders Grimm maar het resultaat op slot te doen voor anderen.

Het auteursrecht van de grote moderne informatieconglomeraten strekt zich steeds meer uit tot elk uithoekje van de individuele consumptie. Tot dusver placht een aangeschafte cd ook echt het bezit van de koper te zijn, maar nieuwe versleutelingstechnieken voor Digital Rights Management (DRM) maken dat men straks hoogstens zo'n muziekje kan ,,huren'' – en dan waarschijnlijk nog onder beperkende voorwaarden. Creative Commons is overigens ook een vorm van DRM. Het gelicencieerde materiaal is voorzien van een elektronische herinnering aan de specifieke voorwaarden. Er zijn in totaal elf combinaties mogelijk.

De CC-formule blijft niet beperkt tot de alternatieve muziekscene (gevestigde artiesten zitten vaak al vast aan contracten met de grote industrie) of beginnende auteurs die bekendheid willen krijgen. Wetenschappelijke instellingen tonen belangstelling en ook de BBC heeft dit model van toepassing verklaard op zijn befaamde geluids- en beeldarchieven.