Het Volendam van de Oriënt

China's steden groeien en bloeien, maar hoe is de situatie in het achterland? Onze correspondent is er per auto op uit en belandt in een `typisch Chinees stadje'.

Na een lange reis door het ruige binnenland van China komt Pingyao in de centraal-Chinese provincie Shanxi bijna als een schok: het is een heel mooi oud stadje met prachtige oude huizen en een unieke stadsmuur, dat zeker, maar juist dit `typisch Chinese stadje' doet net zo veel of weinig Chinees aan als Volendam of Marken nog `typisch Nederlands' te noemen zijn.

Pingyao, dat sinds 1997 op de lijst van werelderfgoederen van de VN-organisatie Unesco staat, wordt druk bezocht door zowel Chinese als buitenlandse toeristen. En daar valt veel geld aan te verdienen. De meeste huizen in de hoofdstraten zijn al tot winkel omgebouwd, maar de plaatselijke overheid wil meer. Iedereen die aan een van Pinyao's hoofdstraten woont, mag kiezen: òf je verbouwt je huis tot winkel, òf je verhuist naar buiten de stadsmuren, zodat een ander een winkel in jouw pand kan beginnen.

Wat je dan in je winkel gaat verkopen, mag je alleen niet zelf bepalen. Daarvoor is de overheid een masterplan aan het maken, waarbij een hele straat zich moet gaan toeleggen op de verkoop van eenzelfde soort artikelen. Welke dingen waar verkocht mogen gaan worden, is alleen nog niet bekendgemaakt aan de bewoners.

In een van de hoofdstraten geeft een oud echtpaar de leiding aan de bouw van een nieuw winkelpandje in oude stijl, dat helemaal van de grond af aan wordt opgetrokken. ,,We bouwen toch maar een winkel, want we willen hier niet weg. Ik heb er wel een hard hoofd in, want hoe kun je je winkel nou tot een succes maken als je zelf niet eens mag bepalen wat je er verkoopt?'', zegt de oude vrouw, terwijl ze erop toeziet hoe haar man de stenen aandraagt voor een jonge man die snel een muur van rode baksteen metselt. Gebeurt de herbouw wel helemaal op de manier zoals er vroeger ook werd gebouwd? ,,Kijk maar, dat soort stenen en houten dakconstructies hadden de huizen vroeger ook, dus dat klopt wel'', zegt de vrouw optimistisch.

Maar er is in Pingyao met de Unesco-erkenning een groot dilemma rond de restauratie ontstaan. Restaureer of herbouw je de oude panden zo dat ze alleen op het oog authentiek aandoen, of gebruik je dure, trage en niet meer veel beoefende methoden als het beschermen en versieren van houten balken met lagen stof en paardenhaar, waarover je een aantal lagen lak aanbrengt, zodat ze echt weer `als vroeger' zijn?

Het ouder echtpaar heeft duidelijk voor betaalbaar en snel gekozen, en ze zijn niet de enigen. Je weet tenslotte maar nooit wanneer de stroom toeristen weer opdroogt, dus alleen al daarom moet je je investering er het liefst weer zo snel mogelijk uit hebben.

Om wat meer van de stad te zien, nemen we een elektrisch accukarretje. Onze chauffeuse vertelt dat ongeveer de helft van de inwoners van Pingyao het stadscentrum moet verlaten, omdat het anders te vol zou worden met alle toeristen erbij, en omdat een te hoog bewonersaantal schadelijk zou zijn voor de monumenten in de stad. Volgens onze chauffeuse gaat het nu om tegen de dertigduizend mensen die moeten verhuizen, berichten uit 2002 spreken van ruim twintigduizend.

,,De scholen en instellingen zijn al naar buiten de muur verplaatst'', vertelt de vrouw, die ons met haar karretje naar een in aanbouw zijnde wijk `buiten' rijdt. ,,Kijk, daar moeten de mensen komen te wonen'', wijst ze op een rijtje kleine, identieke huizen langs een nieuwe verkeersweg.

Al in 2002 is de overheid met het verhuisbeleid begonnen, maar het proces verloopt traag. ,,Ze willen niemand echt dwingen'', vertelt de vrouw. Het komt er in de praktijk meestal op neer dat de huiseigenaren in de stad mogen blijven, terwijl de huurders naar buiten moeten uitwijken. Ook onze chauffeuse woont inmiddels buiten de muren.

Voor haar is het toerisme een zegen gebleken. ,,Ik heb twintig jaar in een schoenenfabriek gewerkt, maar toen die failliet ging, kreeg ik niet meer dan 60 euro mee. Ik heb dit accukarretje van mijn spaargeld gekocht, en nu heb ik gelukkig weer een eigen inkomen'', zegt de vrouw, met wie we terugrijden van het China zoals we dat overal op onze reis hebben gezien, naar het `authentieke' China uit de reisgidsen.

Dit is het laatste deel van een serie. Eerdere delen zijn te lezen op www.nrc.nl