Fatalistisch Portugal berust in nederlaag

Vol verwachting nestelden miljoenen Portugezen zich zaterdagvond voor de televisie. Na vijf jaar voorbereiding was het EK in eigen land begonnen. Eindelijk kon de geldverslindende investering op sportieve wijze worden terugverdiend; in de vorm van een reguliere zege op zwakke broeder Griekenland. De praktijk pakte in het groenrood gekleurde stadion van Porto anders uit. Na een verdiende 2-1 nederlaag in de openingswedstrijd is het gastland veroordeeld tot een inhaalrace voor een plaats in de kwartfinale. Woensdag wacht Rusland, zondag volgt het beslissende groepsduel tegen buurland Spanje.

De melancholie was na afloop van de gezichten af te lezen in de straten van Porto en omgeving. Portugal is het land van de fado, waar woede plaatsmaakt voor berusting. Terwijl de circa drieduizend meegereisde Grieken hun voetbalhelden na afloop letterlijk in de armen sloten, dropen de vijftigduizend Portugezen in het `stadion van de draak' ontgoocheld af. Ze waren teneergeslagen, maar gedroegen zich niet agressief. Ze accepteerden de onverwachte nederlaag in de geest van de volksaard. Portugal, een van de armste landen van West-Europa, is gewend aan tegenslagen. Daarom had iedere neutrale toeschouwer een beetje te doen met de fatalistische bevolking.

De Portugese voetbalfans hadden alle reden de Braziliaanse bondscoach Scolari aan te klagen. Hij was verantwoordelijk voor de opstelling; hij had toch weer gekozen voor de oude garde die in de oefencampagne in de aanloop naar het EK slijtageverschijnselen vertoonde. De dertigers Couto, Figo en Rui Costa lopen zichtbaar op hun laatste benen. En toch kregen ze de voorkeur boven hun respectievelijke vervangers Ricardo Carvalho, Deco en Cristiano Ronaldo. De laatste is pas 19 jaar en maakte dit seizoen furore bij Manchester United. Deco en Carvalho stonden aan de basis van het succes van FC Porto, dat met intelligent countervoetbal de Champions League wist te winnen.

Trainer Mourinho van FC Porto gaf Scolari vlak voor zijn vertrek naar Chelsea nog een wijze les. Hij adviseerde zijn Braziliaanse collega zo veel mogelijk spelers van FC Porto op te stellen in het nationale elftal. Zij zijn perfect op elkaar ingespeeld en voetballen nog fris van de lever. Maar Scolari durfde het niet aan zijn routiniers te passeren. Waar hebben we dit eerder gezien? Conservatieve trainers die de aanstormende jeugd zo lang mogelijk laten warmlopen; tot het te laat is.

Deco mocht na rust invallen voor de trage spelverdeler Rui Costa. De kleine balgoochelaar met de slimme steekpasses werd vervolgens voortdurend voor de voeten gelopen door medespeler Figo, die in de voorbereiding al zijn ongenoegen had geuit over de geldingsdrang van Deco. De generatiekloof mondde op het veld uit in een competentiestrijd. Figo maakte zich belachelijk door zijn rechtsbuitenpositie te verruilen voor een zwervende rol, die in feite was toebedeeld aan Deco. Figo nam alle vrije trappen en hoekschoppen. Hij leed ook twintig keer balverlies en toch werd hij nauwelijks uitgefloten. De versleten vedette van Real Madrid is een volksheld in Portugal en wordt bijna in één adem genoemd met zijn beroemde voorganger Eusebio.

De Portugese fans hadden meer reden tot klagen. Zo waren beide doelpunten van Griekenland een gevolg van verdedigingsfouten, veroorzaakt door de zenuwen. De druk van het moeten presteren voor eigen publiek viel van de gezichten van de spelers af te lezen. De verwachtingen waren te hooggespannen. Nog nooit bereikte Portugal, dat zo veel talenten heeft voortgebracht, de finale van een EK of WK. Het Zuid-Europese combinatievoetbal stierf meestal in schoonheid. Natuurlijk maakt Portugal nog aanspraak op de titel – Europees kampioen Nederland verloor in 1988 ook zijn eerste wedstrijd – maar het is de vraag of coach Scolari zijn warrige beleid kan omzetten in een succesvolle campagne.

Tegen de Grieken speelden de Portugezen een kansloze wedstrijd. Al in de zevende minuut van de eerste helft profiteerde Karagounis van een verkeerde `inspeelpass' van Paulo Ferreira. De Griekse middenvelder had opeens een vrij speelveld voor zich en schoot een stuiterbal in het Portugese doel. In de zesde minuut van de tweede helft onderschepte Seitaridis een verkeerde breedtepass van Costinha, waarna diens ingevallen ploeggenoot Cristiano Ronaldo de Griekse tegenstander onhandig neerlegde in het strafschopgebied. Basinas benutte de strafschop.

Portugal had nog ruim een half uur om de achterstand ongedaan te maken, maar meer dan een tegentreffer in blessuretijd van Cristiano Ronaldo zat er niet in voor de thuisploeg. Vlak na diens rake kopbal floot de Italiaanse scheidsrechter Collina voor het eindsignaal en kon de Duitse bondscoach Rehhagel met zijn Griekse assistenten een feestje vieren. `Koning Otto' deed zijn reputatie van succestrainer eer aan. De voormalige clubcoach van onder andere Werder Bremen, Bayern München en Kaiserslautern verdient nu al een standbeeld in Athene, waar hij naar eigen zo populair is dat als enige inwoner op de busbaan mag rijden met zijn auto.

Rehhagel heeft de Griekse individualisten in een tijdsbestek van nog geen drie jaar leren samenspelen en los zand bewerkt tot stevig cement. In het EK-kwalificatietoernooi werd het favoriete Spanje naar de tweede plaats verwezen. Dat land is woensdag weer de opponent van Rehhagel en de zijnen. De bondscoach van Griekenland tekent stilletjes voor een gelijkspel tegen de medekoploper. ,,Ik hoop dat alle Grieken nu hun blauwwitte vlaggen uithangen'', verwees Rehhagel naar het straatbeeld in Portugal, dat afgelopen week bijna helemaal is volgehangen met de roodgroene landskleuren. Nee, de vlaggen van de `eeuwige verliezers' zijn nog niet binnengehaald. In het land van de fado rekent men stiekem op een godswonder.

Portugal 1 Griekenland 2

Ruststand 0-1. 7. Karagounis 0-1, 51. Basinas 0-2 (strafschop). 90. Cristiano Ronaldo 1-2. Schds: Collina (Ita). Tsch: 48.761. Gele kaarten: Costinha, Pauleta (Por), Karagounis en Seitaridis (Gri).