Desastreuze nederlaag voor Koštunica

De eerste ronde van de presidentsverkiezingen in Servië is uitgelopen op een dramatische nederlaag voor premier Vojislav Koštunica.

De Servische opiniepeilers kregen gelijk – en toch niet. Ze voorspelden correct dat de ultra-nationalist Tomislav Nikolic (van de Servische Radicale Partij SRS, de partij van de in Den Haag gevangen zittende Vojislav Šešelj) in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van gisteren op de eerste plaats zou eindigen, en dat hervormer Boris Tadic van de Democratische Partij tweede zou worden. Maar wat ze niet voorspelden was de grote aanhang van de nummer drie van gisteren, de tycoon Bogoljub Karic. En wat ze helemaal bij het verkeerde eind hadden was het rampzalig slechte resultaat voor Dragan Marˇ­sicanin, de kandidaat voor premier Vojislav Koštunica's Democratische partij van Servië (DSS). Drie opposanten eindigden voor de kandidaat van de vier regeringspartij – slechter had de eerste ronde voor Koštunica niet kunnen uitvallen: als de verkiezingen van gisteren iets waren, dan waren ze een motie van wantrouwen tegen Koštunica's regering, een paar maanden slechts nadat ze dankzij de kiezer aantrad.

Dat hoeft niet te verbazen: Koštunica's regering kwam tot stand na eindeloos onderling geruzie, is incoherent, heeft niets laten zien en is, mede door het besluit presidentsverkiezingen te organiseren waar niemand op zat te wachten, voornamelijk onzichtbaar geweest. Koštunica betaalt daar nu een hoge prijs voor: de tweede ronde van de presidentsverkiezingen gaat tussen zijn Intimfeind in het democratische kamp en een halve fascist.

Uiteindelijk deed Nikolic het iets slechter dan verwacht en Tadic iets beter. Maar de 600.000 stemmen voor Karic waren een sensatie. Karic is een vroegere cafémuzikant die rijk werd onder en dankzij zijn vriend Slobodan Miloševic. Hij mag (net als Nikolic) nog steeds niet naar de VS reizen. De eigenaar van een van de twee mobiele telefoonbedrijven in Servië heeft zijn aanhang opgeroepen in de tweede ronde op de democraat en hervormer Tadic te stemmen. Of ze dat doen is de vraag: waarnemers gaan er van uit dat de 600.000 Serviërs die op Karic hebben gestemd, dat hebben gedaan uit onvrede over de gevestigde politieke elite of omdat ze zich in de luren hebben laten leggen door de onophoudelijk op Karic' televisiezenders herhaalde leuzen. Het is niet onmogelijk dat veel van die proteststemmen in de tweede ronde toch naar Nikolic gaan.

Toch wordt Nikolic niet geacht de tweede ronde te winnen. Het totale potentieel van ultra-nationalistische kiezers wordt in Servië op niet veel meer dan 35 procent van het electoraat geschat: de radicalen en de socialisten (die vroeger door Miloševic werden geleid en nu door Ivica Dacic, die gisteren luttele vier procent van de stemmen kreeg). Dat zou betekenen dat Nikolic over twee weken zo'n 37 procent van de stemmen gaat krijgen.

Het potentieel aan `democratische' kiezers is in principe groter. Maar de grote vraag is wat de kiezers van Koštunica's DSS gaan doen: stemmen ze op de democraat Tadic, of op de ultra Nikolic? De aanhangers van de andere democratische partijen in de regering (de hervormingsgezinde G17 Plus en de monarchistisch-nationalistische coalitie SPO en NS) stemmen straks zeker op Tadic – hun leiders hebben dat òf al aangeraden òf zullen dat nog doen. Maar onzeker is wat de aanhang van Koštunica gaat doen. Koštunica heeft de afgelopen drie jaar een flink deel van zijn energie verspild aan een felle strijd tegen de DS van wijlen Zoran Djindjic. Met de huidige DS-leider Tadic – voormalig minister van Defensie van de unie Servië en Montenegro – heeft hij minder moeite dan met Djindjic, maar de haat tegen de DS als geheel zit heel diep bij Koštunica zowel als zijn DSS. Zo diep, dat veel DSS-stemmers straks eerder op Nikolic dan op Tadic zullen stemmen: niet omdat ze Nikolic' denkbeelden delen, maar omdat ze Tadic – en vooral zijn mede-leiders van de DS – haten. En dat terwijl de coalitiepartners van de DSS niets liever zien dan opname van die DS in de minderheidsregering. G17 Plus wil zelf uit de regering stappen als Nikolic wint.

De uitslag van gisteren – zo concludeerde vandaag het nieuwsbulletin VIP – heeft ,,een dramatische crisis van de regering en van de Servische politieke elite'' aan het licht gebracht. ,,Er zijn in Servië geen mensen en geen groepen die in staat zijn overtuigend een nationale consensus te bereiken en de prioriteiten te definiëren.'' ,,Servië rent nog steeds rond in een vicieuze cirkel.'' De toekomst: nog meer politieke instabiliteit en mogelijk vervroegde parlementsverkiezingen – die zullen eindigen in winst voor de Servische Radicale Partij van Tomislav Nikolic.

    • Peter Michielsen